ProfielElisabeth Borne

Nieuwe Franse premier is ‘macroniste’ van het eerste uur, met een links-liberaal imago

Naar eigen zeggen wil de nieuwe Franse premier Elisabeth Borne de sociale ladder voor iedereen bereikbaar houden. Voor een deel van Frankrijk staat zij symbool voor de kloof tussen elite en burger, haar eigen achtergrond ten spijt.

Eline Huisman
Elisabeth Borne is de tweede vrouwelijke Franse premier sinds Edith Cresson (1991-1992). Beeld Christian Hartmann / ANP
Elisabeth Borne is de tweede vrouwelijke Franse premier sinds Edith Cresson (1991-1992).Beeld Christian Hartmann / ANP

Elisabeth Borne heeft alle kwaliteiten om de taak te volbrengen die haar door de president is toevertrouwd, concludeerde de radicaal-linkse leider Jean-Luc Mélenchon, een van Macrons grootste criticasters, bij haar benoeming tot premier. Dat was allerminst een compliment: voor Mélenchon is Borne de belichaming van Macrons beleid, en dus maakt Frankrijk zich op voor ‘een nieuw seizoen van sociale en ecologische mishandeling’.

Als minister was Borne de afgelopen jaren verantwoordelijk voor een reeks gevoelige hervormingen, zoals inperkingen van de werkloosheidsuitkering en pensioenen van spoorwegpersoneel. Zelf ziet ze haar rol daarbij anders. Naar eigen zeggen ‘een vrouw van links’, gedreven door ‘sociale rechtvaardigheid en gelijke kansen’ is Borne juist toegewijd om de sociale ladder voor iedereen bereikbaar te houden.

‘Pupille de la nation’

Zelf is ze een product van die Franse meritocratie. Opgegroeid in Parijs verloor ze op jonge leeftijd haar vader, die als Joodse man in de Tweede Wereldoorlog deel uitmaakte van het verzet en Auschwitz-Birkenau had overleefd. Toen ze elf was, pleegde hij zelfmoord. ‘Ik bleef achter met mijn moeder, die twee dochters had en weinig inkomsten’, vertelde ze er vorig jaar over in Franse media. ‘Ik had geen keus, ik moest me eruit werken; dat heeft mijn karakter en strijdvaardigheid gevormd.’

Borne kreeg de status van ‘pupille de la nation’, bedoeld voor kinderen die jong een ouder verliezen door bijvoorbeeld oorlog of een terreuraanslag, en daarmee extra sociale steun krijgen. Dankzij die staatssteun kon ze studeren, tot aan de prestigieuze opleiding Polytechnique aan toe, waar ze de basis legde voor haar carrière door de rangen van de Franse elite.

Ecologische transitie

Bewust of niet, de afgelopen jaren heeft Borne zich als minister op diverse posten klaargestoomd voor een premierschap dat past bij Macrons wensen. Ze is niet alleen de eerste vrouw in ruim dertig jaar op deze post, maar eveneens ‘macroniste’ van het eerste uur met een links-liberaal imago. Hoewel ze nooit lid zou zijn geweest van de Parti Socialiste, bekleedde ze voor haar eigen ministerschap verschillende strategische posten onder linkse bestuurders. Zo werkte ze onder onderwijsministers Lionel Jospin en Jack Lang, en benoemde voormalig presidentskandidaat en milieuminister Ségolène Royal haar tot stafchef.

Onder president Macron werd ze achtereenvolgens minister van Transport, Ecologische Transitie en Arbeid. Ervaringen die passen bij haar nieuwe rol: om de klimaatambities in zijn tweede ambtstermijn fors op te schroeven, beloofde Macron dat zijn premier direct verantwoordelijk zal zijn voor de ecologische transitie. Daarnaast is ‘volledige werkgelegenheid’ een belangrijke ambitie voor dit presidentschap.

Maar misschien nog wel belangrijker is haar trackrecord op het gebied van het in goede banen leiden van explosieve dossiers, zoals de openstelling van het Franse spoornetwerk voor concurrentie, dat op fel verzet stuitte, maar uiteindelijk doorgang vond. In een zeer verdeeld Frankrijk, dat worstelt met hoge inflatie en verlies van koopkracht, zal zij straks onder meer de door Macron gewenste verhoging van de pensioenleeftijd naar 65 jaar moeten doorvoeren – een voornemen dat in zijn eerste termijn al tot grote demonstraties leidde.

Sociaal gezicht

Borne heeft het imago een keiharde werker te zijn met grondige dossierkennis – op de ministeries waar ze werkte, sprak men van ‘Borne-out’ om haar veeleisendheid en arbeidsethos. Maar ze is ook een technocraat die voor een deel van Frankrijk symbool staat voor de kloof tussen elite en burger, haar eigen achtergrond ten spijt.

Bij haar eerste publieke optredens als premier liet Borne vooral een sociaal gezicht zien. Ze droeg haar benoeming op aan ‘alle jonge meisjes’, zo sprak ze afgelopen maandag bij haar inauguratie. ‘Ga je dromen achterna. Niets mag de strijd voor de plaats van de vrouw in onze samenleving stoppen.’ Ook beloofde ze werk te maken van de koopkracht en ‘sneller en sterker’ tegen klimaatverandering op te treden.

Haar eerste beproeving wacht over drie weken, als Frankrijk naar de stembus gaat voor de parlementsverkiezingen op 12 en 19 juni. De partij van president Macron, recent omgedoopt tot Renaissance, moet dan een overtuigende meerderheid halen om slagkracht te garanderen voor de komende ambtstermijn. Zelf staat Borne kandidaat in een kiesdistrict in Normandië, al zou ze bij verkiezing die zetel afstaan aan een partijgenoot.

Meer over