Nieuwe Fokker komt er nu echt

De doorstart van Fokker is al vaak ten onrechte aangekondigd, maar ondernemer Jaap Rosen Jacobsen weet het zeker: zijn nieuwe Fokker 100 is een kansrijk project.

Een Fokker 100 - een oude KLM Cityhopper - is tegenwoordig een populaire toeristische attractie op het panoramadek van Schiphol. Ruim 150 duizend mensen hebben een kijkje in het vliegtuig genomen dat er drie maanden geleden werd neergezet na elf jaar voor de KLM dienst te hebben gedaan. Het is een herinnering aan het roemrijke verleden.

Ver weg, op Vliegbasis Woensdrecht, staat een andere Fokker 100. Dit oude lestoestel had eigenlijk naar het luchtvaartmuseum Aviodome moeten verhuizen. Maar dit exemplaar zal juist worden verbouwd tot een ultramodern vliegtuig - een symbool van een roemrijke toekomst.

Er zullen nieuwe motoren, nieuwe elektronica en nieuwe winglets (opstaande verlenging van de vleugel die wervelingen in de lucht vermindert, red.) op en in het vliegtuig worden geplaatst. 'De contracten hiervoor zijn getekend. Dus dit jaar, uiterlijk begin volgend jaar, moet daarmee worden begonnen', zegt Maarten van Eeghen van Next Generations Aircraft (NG Aircraft).

Deze onderneming wil de Nederlandse vliegtuigindustrie weer van de grond tillen - bijna vijftien jaar nadat Fokker zelf failliet ging. 'Over anderhalf jaar moet het prototype gereed zijn', aldus Van Eeghen. Het ontwerp ligt klaar. De nieuwe Fokker zal een capaciteit krijgen van 120 passagiers en zal in zijn soort het energiezuinigste toestel zijn. Het brandstofverbruik en de CO2-uitstoot moeten 18 procent lager zijn dan die van de beste concurrent en de 'geluidsdruk' zelfs 70 procent.

'Hoe dat kan? Daar zijn verschillende redenen voor. Ten eerste was de oude Fokker al een relatief stil vliegtuig, omdat de romp de motoren afschermt. Daarnaast zullen de nieuwe motoren op de vleugels worden geplaatst in plaats van eronder. Dus het geluid weerkaatst tegen de vleugels, niet tegen de grond. En tenslotte zijn de motoren zelf veel stiller.' De Fokker 100 is ook een relatief licht vliegtuig. 'Dat was in het verleden noodzakelijk om straalmotoren op een zo klein toestel te plaatsen. De onderdelen zijn ook niet met klinknagels bevestigd, maar met lijm. Dat is sterker en lichter', merkt Van Eeghen op.

NG Aircraft is het op Schiphol gevestigde bedrijf van Jaap Rosen Jacobsen. De inmiddels 61-jarige ondernemer had in de jaren negentig groot succes door met slechts één vliegtuig een service te onderhouden op Londen City Airport. Later werd hij de eigenaar van VLM Airlines, dat hij eind 2007 voor 178 miljoen euro verkocht aan Air France-KLM. Hij pakte toen zijn oude droom weer op: het zelf bouwen van een vliegtuig. Al in 1996 had hij uit de failliete boedel de rechten van de Fokker 100 gekocht. Deze werden in een nieuwe NV gestopt die de door een advocaat verzonnen naam Rekkof - anagram van Fokker - kreeg.

Maar Rosen Jacobsen zag de plannen voor de doorstart van Fokker mislukken. Steeds weer stuitte hij op nieuwe problemen. Het ontwikkelen van vliegtuigen is een zo grote uitdaging dat het alleen mogelijk lijkt in markten met enorme afzetgebieden zoals de VS of als gezamenlijke inspanning voor meerdere markten zoals de Airbus in Europa. Voor de Fokker 100 - nota bene een toestel voor de korte afstanden - is in Nederland zelf amper een markt.

Maar Rosen Jacobsen bleek te beschikken over geduld en doorzettingsvermogen. Rekkof kreeg in 2010 eindelijk een ontwikkelingssubsidie van de Nederlandse regering van 20 miljoen euro. Na goedkeuring door Europese Commissie werd snel een plan opgesteld, met 'ik denk alle ingenieursbureaus die er in Nederland zijn'. Tegelijkertijd kreeg Rekkof een nieuwe, internationaal klinkende handelsnaam: NG Aircraft.

'We hebben gekozen voor een strategie in twee fasen. Eerst een demonstratiemodel bouwen en dan pas de markt op. Dit tegelijk te doen, bleek de afgelopen jaren niet mogelijk.' Niettemin zullen ook productiefaciliteiten worden voorbereid, zodat de nieuwe fabriek een vliegende start kan maken. Als het demonstratietoestel bevalt en er orders komen, moeten ook de financiers vertrouwen krijgen.

Voor de daadwerkelijke productie is een totaalbedrag van 610 miljoen euro nodig. 'Dat is laag. Normaal zit je al gauw op 2 miljard. Maar wij ontwikkelen geen nieuw typecertificaat. We werken met een aangepast typecertificaat.'

Het toestel zal hoe dan ook geheel in Nederland worden ontwikkeld en gebouwd. Daarmee maakt Van Eeghen een einde aan geruchten dat de productie mogelijk in Brazilië zal plaatsvinden. 'Als het allemaal lukt moeten in 2015 de eerste toestellen worden afgeleverd. NG Aircraft pretendeert zeker te zijn van orders voor zo'n 30 à 40 toestellen.

'Er is echt veel interesse', aldus Van Eeghen. 'Maatschappijen blijven om dat toestel vragen.' Niettemin kan hij zich enige scepsis wel voorstellen, want er is al vaak een soort doorstart van Fokker aangekondigd, zonder zichtbaar resultaat. Maar dit keer is ook echt een eerste stap gezet.

Liefdesbaby van Frans Swarttouw

De Fokker 100 is eigenlijk het project van Frans Swarttouw, bijgenaamd Mister Fokker. De telg uit een Rotterdamse stuwadoorsfamilie werd in 1979 de president-directeur van Fokker, dat toen net een mislukte fusie met het Duitse VFW achter de rug had. Met een overheidskrediet van 800 miljoen gulden (ruim 373 miljoen euro) lukte het hem de ontwikkeling van nieuwe toestel van de grond te tillen. Aanvankelijk wilde hij dit doen met de Amerikaanse vliegtuigreus McDonnell Douglas. De niet altijd even diplomatieke Swarttouw kreeg echter ruzie met de Amerikanen, waarna Fokker het project alleen moest zien te klaren.

Swarttouw besloot in 1983 op eigen houtje twee nieuwe vliegtuigen te ontwikkelen: de Fokker 50 en Fokker 100, die respectievelijk de opvolgers moesten worden van de Friendship (F27) - met 800 verkochte vliegtuigen de meest succesvolle Fokker - en de Fellowship (F28). Het bleek al snel te hoog gegrepen. Fokker kon de ontwikkelingskosten niet opbrengen en moest opnieuw bij de overheid aankloppen. Nu werden kredietgaranties afgegeven tot 157,3 miljoen gulden. In december 1985 zou de eerste Fokker 50 opstijgen. Op 30 november 1986 maakte de Fokker 100 zijn eerste proefvlucht. Mondjesmaat kwamen er orders, maar de kosten wogen niet tegen de baten op.

Een jaar later was Fokker vrijwel failliet en moest de overheid voor de derde maal de fabriek redden. Swarttouw werd op het tweede plan gezet en stapte helemaal op toen Fokker in 1992 in handen raakte van Dasa, een dochter van het Duitse concern Daimler-Benz. Vier jaar later ging Fokker alsnog failliet. Van de Fokker 100 waren toen 277 toestellen gebouwd, van de Fokker 50 213. Eén jaar later overleed Swarttouw.

Stork richtte een apart bedrijf op - Fokker Technologies - dat deze toestellen zou gaan onderhouden. Nog altijd is de Stork-dochter die ook landingsgestellen en andere vliegtuigonderdelen bouwt de typecertificaathouder van de Fokker. NG Aircraft heeft ook de medewerking nodig van dit bedrijf voor zijn vernieuwde versie van de Fokker 100.

undefined

Meer over