Nieuwe defensie

HET Plan voor de Krijgsmacht dat door de Tweede Kamerfractie van de PvdA is gepresenteerd, getuigt van een omwenteling in het sociaal-democratische denken over defensie....

Die wens dateert al van vóór de val van de Muur. Ze manifesteerde zich nadrukkelijk nadat begin jaren negentig de Sovjet-dreiging was weggevallen en (onder regie van de PvdA'er Ter Beek) de eerste stappen werden gezet op weg naar een kleinere, goedkopere, maar, zo werd gehoopt, ook efficiëntere en professionelere krijgsmacht.

Met die professionalisering is het sindsdien niet meegevallen. Het kostte (en kost) moeite om voldoende gemotiveerde en gekwalificeerde beroepsmilitairen te werven. De verschillende legeronderdelen (landmacht, marine en luchtmacht) bleven koninkrijkjes, waarop de politieke leiding onvoldoende greep had. En het pas ontloken enthousiasme voor vredesoperaties kreeg door het debacle van Srebrenica een gevoelige klap.

Het is moedig van de PvdA dat ze met dit nieuwe plan ten strijde trekt tegen de hardnekkige verkokering, vóór het primaat van de politiek en voor meer parate eenheden. Dit alles met als hoofddoel 'de tijdige uitvoering van crisis- en vredesoperaties olv de VN, de NAVO of in een ander internationaal verband'. Dit doel wordt te belangrijk gevonden om op te bezuinigen.

Het neemt niet weg dat aan het streven naar een krijgsmacht die zich oriënteert op humanitaire interventies (en niet meer primair op de verdediging van het eigen grondgebied en dat van de bondgenoten) ook haken en ogen zitten. Het defensie-concept van de PvdA sluit aan bij de nieuwe NAVO-strategie en is geënt op de ervaring in Kosovo. Terecht wordt vastgesteld dat daar de militaire inbreng van Europa (en Nederland) ondermaats is gebleven vergeleken bij die van de VS.

Maar waar hier in militair opzicht sprake is van een waarheid als een koe, doemen er tal van politieke vragen op. Was 'Kosovo' een voorbeeld of een unicum? Hoe levensvatbaar is de nieuwe NAVO-strategie van crisisbeheersing buiten het verdragsgebied en hoe serieus de Europese bereidheid tot coördinatie van het veiligheidsbeleid? Zijn de VN in staat het voortouw te nemen bij riskante vredesoperaties? (Het voorbeeld van Oost-Timor stemt niet optimistisch). Tenslotte is er de pikant genoeg door de VVD geuite vermaning om de klassieke defensietaken niet lichtvaardig te laten vallen, onder meer gezien de wankele toestand in Rusland, en niet roekeloos te experimenteren met interventies.

De PvdA-plannen voor een nieuw soort defensie kunnen kortom nog lang niet in een kant en klaar internationaal kader worden ingepast. Wel vormen ze een waardevolle aanzet tot een broodnodige discussie.

Meer over