Nieuws

Nieuwe bewindsman asielbeleid meteen in lastig parket door erfenis Broekers-Knol

Het besluit van voormalig staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Justitie) om gemeenten te dwingen noodopvang te regelen voor asielzoekers, heeft haar deze week aangetreden opvolger Eric van der Burg onmiddellijk in een lastig parket gebracht. Deze week bleek dat er geen juridische basis voor het beleid was.

Marcel van Lieshout
Ankie Broekers-Knol, op dat moment demissionair staatssecretaris, staat de pers te woord na een bezoek aan het asielzoekerscentrum Ter Apel. Beeld ANP
Ankie Broekers-Knol, op dat moment demissionair staatssecretaris, staat de pers te woord na een bezoek aan het asielzoekerscentrum Ter Apel.Beeld ANP

In antwoord op Kamervragen gaf Broekers-Knol maandag toe, op haar laatste werkdag als demissionair staatssecretaris, dat er geen enkele juridische grondslag was voor haar ‘aanwijzing’ (verplichting) van half december aan vier gemeenten om gezamenlijk snel tweeduizend asielzoekers op te vangen. De gemeenten drongen al aan op een juridische toelichting en kregen steeds te horen dat Europeesrechtelijke afspraken de basis vormden.

Dat Broekers-Knol pas na vragen van Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt toegaf dat de zaken anders lagen, heeft de verhoudingen op scherp gesteld. Een van de aangewezen gemeenten, Venray, eist overleg met Van der Burg alvorens verder mee te werken aan de opvang van vijfhonderd asielzoekers in een evenementenhal. Burgemeester Reinie Melissant van Gorinchem, een andere aangewezen gemeente, concludeert dat ‘herijking van het moreel kompas op topniveau noodzakelijk is’ nu het kabinet ‘bewust onjuiste’ juridische gronden heeft ingezet.

De deze week aangetreden staatssecretaris Van der Burg kan inhoudelijk nog niet reageren op de kwestie, zegt zijn woordvoerder. ‘Hij heeft al gezegd dat hij erg hecht aan goede verhoudingen met de gemeenten.’ Van der Burg is wel meteen met vervolg-Kamervragen geconfronteerd. Omtzigt en SP-Kamerlid Jasper van Dijk willen weten of zijn voorganger Broekers-Knol ‘bewust’ de Grondwet heeft geschonden. Dan zou het valselijk onder druk zetten van de gemeenten als een ambtsmisdrijf kunnen worden getypeerd, opperen zij.

‘Subparagraaf zoveel’

Volgens de woordvoerder van het ministerie heeft Broekers-Knol wel degelijk eerder in de openbaarheid te kennen gegeven dat haar aanwijzing niet op harde, juridische gronden was gestoeld. Op vragen van de PVV zei ze op 21 december in de Eerste Kamer niet te kunnen verwijzen naar ‘artikel dit, lid 3 van wet zoveel en subparagraaf zoveel’. Volgens de woordvoerder blijkt ook uit verslagen over de noodzaak om snel opvang voor asielzoekers te regelen dat er eerder sprake was van een ‘politieke aanwijzing’ dan een ‘strikt juridische’.

Zo hebben de gemeenten dit in ieder geval niet opgevat, concludeert de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), die half december al meteen van een ‘paardenmiddel’ sprak. De VNG vreest dat het Rijk vaker gemeenten het mes op de keel wil gaan zetten en verwijst naar een (vage) passage in het regeerakkoord van Rutte IV: ‘Wanneer het algemeen belang dit noodzakelijk maakt, zal het kabinet, met inachtneming van de lokale autonomie en passende waarborgen, gebruik maken van de mogelijkheid een aanwijzing te geven.’

‘Gemeenten en raadsleden zijn misleid door Broekers-Knol en nu moet haar opvolger de verhoudingen herstellen’, zegt hoogleraar decentrale overheden Geerten Boogaard (Universiteit Leiden). Hij noemt het ‘onverstandig’ als het nieuwe kabinet van plan is ‘vaker de trekker over te halen’. De bestuurlijke verhoudingen komen onder hoogspanning te staan als het Rijk gemeenten verplichtingen gaat opleggen. ‘Aanwijzingen kunnen wel, zeker als er sprake is van een crisissituatie in de openbare orde, maar het is natuurlijk veel verstandiger om er in gewoon overleg uit te komen.’

Boogaard denkt ook dat in dit geval een andere bejegening van gemeenten om mee te helpen de acute nood aan opvang voor asielzoekers te leningen, lonend zou zijn geweest. ‘Er wordt nu het beeld gecreëerd dat alle gemeente onwillig zijn en dat is niet zo.’ Meerdere gemeenten hebben nog recent aangeboden noodopvang te kunnen inrichten.

Gorinchem heeft al aangegeven gewoon door te gaan met die noodopvang, zelfs langer dan bij de vermeende ‘aanwijzing’ was gevraagd. Dat geldt ook voor Enschede, waar vijfhonderd asielzoekers worden opgevangen op het voormalige Vliegbasis Twenthe. In de eveneens aangewezen regio Rotterdam is het nog onduidelijk of de gemeente Albrandswaard nog de toezegging nakomt om noodopvang aan te bieden aan veertig asielzoekers in Rhoon.

Ook is nog niet duidelijk of Alkmaar, dat op een soort reservelijst stond van Broekers-Knol, een bijdrage gaat leveren aan noodopvang. Een voormalig belastingkantoor, eigendom van het Rijk, zou als opvangplek dienst moeten gaan doen, maar de gemeente zei woensdag nog geen officieel verzoek te hebben gekregen van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) voor noodopvang.

Meer over