Nieuws

Nieuw onderzoek: bufferzone kan uitkomst bieden in bijenstrijd Biesbosch

In Nationaal Park De Biesbosch is een heuse bijenoorlog gaande. Miljoenen honingbijen, woonachtig in nabijgelegen kasten, verdringen er de oorspronkelijke wilde bijen. Maar onderzoekers van EIS Kenniscentrum Insecten en Naturalis weten hoe Staatsbosbeheer de ‘honingcowboys’ een halt kan toeroepen.

Langs de Biesbosch staan honderden bijenkasten van commerciële imkers. Hun honingbijen eten het voedsel van de wilde bijen in het natuurgebied. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Langs de Biesbosch staan honderden bijenkasten van commerciële imkers. Hun honingbijen eten het voedsel van de wilde bijen in het natuurgebied.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Albert Einstein schijnt ooit opgemerkt te hebben: als de bij uitsterft, heeft de mensheid nog maar vier jaar te leven. Hoe meer bijen, hoe beter, zou je dus zeggen, maar in de Biesbosch ligt dat ingewikkeld. Daar trok boswachter Thomas van der Es twee jaar geleden aan de bel omdat imkers zonder overleg honderden bijenkasten aan de rand van de Biesbosch zetten. Het resultaat is dat miljoenen honingbijen het natuurgebied invliegen en daar om voedsel concurreren met wilde bijensoorten.

En daar kan de wilde bij niet tegenop, denkt Staatsbosbeheer. De imkers – of ‘honingcowboys’ – zouden de biodiversiteit bedreigen. Bovendien raken niet alleen wilde bijen in de verdrukking, maar ook de bloemen en planten die zij bestuiven. Staatsbosbeheer kan niets doen omdat de imkers de bijenkasten buiten het terrein van de Biesbosch zetten: soms op minder dan een halve meter afstand.

De bijen trekken zich vervolgens weinig aan van de terreingrens en vliegen linea recta naar de smakelijke springbalsemien, die lange perioden bloeit en honingbijen tot diep in het najaar van nectar voorziet. De imkers met hun druipende honingraten zijn spekkoper – en de wilde bij heeft het nakijken. De bijenstrijd leidde tot Kamervragen en de provincie Zuid-Holland stelde een onderzoek in. Want hoe bedreigend de honingbij is voor de Biesbosch, was nog niet nauwkeurig onderzocht.

Uit het onderzoek van EIS Kenniscentrum Insecten en Naturalis dat nu op tafel ligt blijkt dat zelfs een kleine hoeveelheid bijenkasten slecht nieuws is voor wilde bijen in de omgeving. Dit is deels gebaseerd op literatuurstudies naar de concurrentie tussen bijensoorten, maar de onderzoekers deden ook elders in Nederland onderzoek. ‘Zelfs drie kasten hadden een beperkt maar waarneembaar effect’, zegt entomoloog Theo Zeegers, een van de onderzoekers. Daarom is het advies een bufferzone rondom de Biesbosch van 3 tot 5 kilometer.

Geen plan B voor wilde bij

In Nederland zijn zo’n 360 wilde bijensoorten ontdekt, waarvan er 110 in de Biesbosch zijn gezien. Zeegers vermoedt dat het er meer zijn, omdat het onderzoek beperkt is en sommige delen van het nationaal park slecht toegankelijk zijn. Voor bedreigde soorten als de zandhommel en de roodrandzandbij is de Biesbosch het voornaamste leefgebied. Wilde bijen zijn vaak selectiever in hun dieet dan honingbijen en dus gevoelig voor concurrentie. Zeegers: ‘Wilde bijen hebben geen plan B.’

De competitie is bovendien hoogst oneerlijk. Honingbijen zijn vaak groter en numeriek sterker. In een enkele bijenkast zit een volk met 20- tot 40 duizend werksters, zegt Zeegers. Daarvan zijn er 10- tot 20 duizend buiten de kast actief, oftewel zo veel vliegen de Biesbosch in. ‘Met honderd kasten heb je dus al meer dan een miljoen honingbijen.’

Het rapport adviseert behalve een bufferzone een maximumhoeveelheid van 120 bijenkasten op niet meer dan vier plekken. Een schril contrast met het aantal kasten dat Staatsbosbeheer afgelopen jaar telde: ruim tweeduizend kasten in de directe omgeving van de Biesbosch.

Nu het advies er ligt, is de politiek aan zet. De provincie Zuid-Holland gaat met de verschillende partijen in gesprek, schrijft ze in een reactie. Een verbod op commerciële bijenkasten ligt niet voor de hand. Maar als de biodiversiteit in het geding komt, is een vergunningsplicht niet ondenkbaar: het gaat immers om een Natura 2000-gebied. Ook de imkers hebben ‘zorgplicht’, aldus de provincie. Ze hopen er ‘vóór het volgende bloeiseizoen’ uit te zijn. Deze zomer hebben de honingcowboys nog vrij spel.

Meer over