'Niet vergeten, Ieren, vrijdag ja stemmen'

Noord-Ierland en Ierland spreken zich vrijdag uit over het vredesakkoord van Belfast. Terwijl in Noord-Ierland de steun lijkt af te nemen, wordt in Ierland een overweldigend ja verwacht....

NANDA TROOST

Van onze verslaggeefster

Nanda Troost

DUBLIN

Het lijkt erop alsof de regerende Fianna Fail de Ierse premier Berti Ahern om de andere lantaarnpaal heilig heeft verklaard op affiches. Geheel omgeven door een aureool schrijft de voorman van de Republikeinse Partij aan een overeenkomst: het kan niet anders dan dat dit het Noord-Ierse vredesakkoord is. Het is de enig zichtbare persoonlijke poging de Ieren te bewegen ja te zeggen in het referendum van vrijdag.

Keuriger kan een campagne zoals in Ierland niet worden gevoerd; of het Verdrag van Amsterdam nu het onderwerp is of de vredesregeling voor het noorden. Posters propageren alleen 'stem ja', want er is nauwelijks oppositie.

Merkwaardig is daarom de overheidscampagne, die op last van de rechter wordt gevoerd door de neutrale Referendum Commission. Hetgeen garandeert dat de argumenten voor en de argumenten tegen evenveel advertentieruimte krijgen. In de commercial op de tv vallen dus evenveel dominostenen naar links als naar rechts. En al roept iedereen dat een nee tegen het Noord-Ierse vredesvoorstel een stem is tegen vrede en voor geweld, de Referendum Commission beweert onverstoorbaar het tegendeel.

Ierland stemt vrijdag in twee referenda. Hoewel sommigen dat gezien de zwaarte van de materie onjuist vinden, krikt het misschien wel de opkomst op. Want hét probleem is niet of Ierland ja zegt maar of de opkomst hoog zal zijn, iets waarop de politici tegen beter weten in hopen.

Er is weinig animo voor referenda. In 1992, toen er goedkeuring moest worden gegeven aan het verdrag van Maastricht, stemde 57 procent van de kiesgerechtigden, in 1995 kwam voor het zo belangrijke echtscheidingsreferendum 50 procent op.

Er lijkt ook weinig reden om te gaan stemmen, zegt Mora Owen, vice-voorzitter van de christen-democratische Fine Gael, terwijl ze bij een winkelcentrum in Swords, een voorstad van Dublin, folders uitdeelt. 'Niet vergeten, vrijdag ja stemmen', zegt ze een half uur aan één stuk door. 'Er is geen discussie. Zo goed als alle partijen zijn het met elkaar eens. De mensen rekenen erop dat anderen toch wel gaan stemmen.'

En er wordt vooral naar het noorden gekeken, dat pas in juni de Noord-Ierse Assemblee gaat kiezen. Daarna kunnen de Noord-Zuid-organen worden geformeerd en pas dan telt de Ierse uitslag van het referendum.

Ierland heeft vrijdag eigenlijk weinig te verliezen. Het geeft officieel de grondwettelijke claim op het noordelijke deel van het eiland op. Als er ooit sprake zal zijn van een verenigd Ierland is dat alleen omdat een meerderheid van de bevolking dat wil, zo is vastgelegd in het Belfast-akkoord.

Tegelijkertijd krijgt iedereen die op het Ierse eiland is geboren recht op een Iers paspoort. Het stemt de Ieren tevreden.

Wat betreft het aanpassen van de Ierse grondwet doen de Ieren ook eigenlijk nauwelijks concessies. 'We moderniseren een deel van onze grondwet', zegt Albert Reynolds, de Ierse premier die in 1993 begon met de onderhandelingen die leidden tot de Downing Street Declaration, die vaak wordt genoemd als het begin van het vredesproces.

Reynolds die eind 1994 aftrad als premier en nu parlementslid is voor Fianna Fail, beschouwt het visum dat Sinn Fein-voorman Gerry Adams kreeg om naar de Verenigde Staten te reizen als de grote doorbraak waarin hijzelf de hand heeft gehad.

'We wilden laten zien dat geweldloosheid betere resultaten geeft dan geweld, maar dat moesten we dan ook aantonen. Zeer tegen de zin van de Britten gaf Clinton toestemming voor het afgeven van een visum. Het is van essentieel belang geweest voor het handhaven van het staakt-het-vuren dat de IRA toen had afgekondigd.'

'Wie is er bang voor vrede', is de leidraad geweest van het beleid dat Reynolds voerde ten aanzien van Noord-Ierland. 'Iedereen is het erover eens dat niemand alles heeft gekregen maar voor iedereen zit er iets in. Deze kans mag niemand voorbij laten gaan. Sinn Fein en de IRA hebben voorwaarden geaccepteerd die niemand voor mogelijk had gehouden. Begin deze maand nog bleek Sinn Fein met grote meerderheid van stemmen bereid zitting te nemen in de Noord-Ierse Assemblee.

'Het heeft me verbaasd dat de Ierse en Britse regeringen dachten dat Gerry Adams elke steun nodig zou hebben, en gevangenen voor een dag heeft vrijgelaten om het congres bij te wonen. De heroïsche ontvangst die ze kregen wordt nu als excuus gebruikt door unionisten die tegen het vredesakkoord zijn.'

Steeds meer unionisten lijken te zwichten voor de nee-campagne. Die wordt niet alleen meer gevoerd door de extremistische dominee Ian Paisley, maar ook binnen de Ulster Unionistische Partij van Trimble neemt de steun voor het akkoord af.

Reynolds weigert op de uitslag vooruit te lopen. 'Ik ben een optimist, maar de unionisten moeten beseffen dat als er nu geen akkoord komt, het nog zeker twee generaties zal duren voor er zelfs maar wordt gedacht aan nieuwe onderhandelingen. Terwijl ondertussen toch wel duidelijk is dat ook de Britten afwillen van het Noord-Ierse probleem.'

Meer over