NIET VAN LACHEN GIEREN BRULLEN

Monic Hendrickx (37) wordt film na film ('Kees de Jongen', 'Zus en zo') gevraagd, maar op straat herkent niemand haar....

Cowboytje en indiaantje, 'spelen als vroeger, zoals een kind speelt' - dat ligt voor Monic Hendrickx aan de basis van acteren. 'Ik zet een hoed op en ben de prinses van Monaco, en jij trekt een jurk aan en bent Vrouw Holle.'

Zittend op de rand van de luie leren stoel in een Amsterdams cafegint ze te vertellen hoe ze de dag ervoor met Monique van de Ven, Georgina Verbaan en Susan Visser in een supermarkt in Zoeterwoude met een bivakmuts een overval heeft gepleegd. Enthousiast laat ze de binnenkant van haar been zien: 'Ik heb hier een hele blauwe plek. Van het rennen en wegduiken achter de schappen. De kogels vlogen me om de oren.'

Rennen voor je leven, zonder de consequenties van een echte overval en het gevaar dat je gepakt wordt, dat is, zo ervaart Hendrickx, het voorrecht van een acteur. 'Als speler lieg je de waarheid. In het beste geval lieg je zo goed dat je er zelf intrapt. Dan krijgt het spelen de magie van echtheid.'

Sinds een paar weken lopen de opnames van Amazones, geregisseerd door EsmLammers. Hendrickx speelt een van de hoofdrollen, een huisvrouw in financi nood. 'Ik ben de gedecideerde van het stel.' Als in een reflex recht ze haar rug en verheft ze haar stem iets. 'Ik speel iemand van weinig woorden, duidelijk praten. Doortastend. Ja.'

De film is gebaseerd op een documentaire die zich afspeelt in Marseille over vier huisvrouwen die toevallig aanwezig zijn in een benzinestation dat wordt overvallen. Ze verbazen zich erover hoe snel en makkelijk zo'n overval eigenlijk gepiept is. 'Een paar minuten en je hebt bakken met geld.' Zo komen de vier vrouwen op het idee om samen een overval te doen. 'Het interessante aan het verhaal is dat de vriendschap tussen die vrouwen steeds hechter wordt, doordat ze partners in crime worden. Het is een echte actiefilm. Heel anders dan ik tot nu toe heb gedaan. Maar wel komisch.'

Monic Hendrickx (37) is een van de succesvolste Nederlandse actrices van dit moment. Sinds haar eerste hoofdrol in De Poolse Bruid in 1998, waarmee ze meteen een Gouden Kalf won, heeft ze de ene na de andere onderscheiding voor Beste Actrice ontvangen: in 2001 won ze nen Kalf, voor de hoofdrol in Nynke, maar ook op filmfestivals in Canada, Amerika en Argentiniing ze niet onopgemerkt voorbij. Over gebrek aan werk heeft Hendrickx niet te klagen. Hoewel ze ooit veel plezier beleefde met toneelspelen, als lid van theatergroep De Federatie (nu Oostpool) heeft film de laatste tijd 'haar hart veroverd'. Op dit moment is ze te zien in Kees de Jongen en in Het Zuiden die op het Rotterdamse Film Festival in premi gaat, later dit jaar volgen Amazones en Verborgen gebreken van Paula van der Oest. Voor de zomer is ze alweer gevraagd voor Leef!, een film van Willem van de Sande Bakhuijzen en Maria Goos.

Haar theaterwerk staat sinds de geboorte van haar dochtertje op een lager pitje. Mede om praktische redenen. 'Met film ben je niet drie maanden avond aan avond weg van huis. Maar het bloed gaat wel weer harder stromen als ik naar een mooie voorstelling kijk, zoals laatst de solo Koliek van Jaap Spijkers, en Eden in het Compagnietheater. De magie van theater is natuurlijk dat het live is. Het licht gaat uit en je maakt iets mee dat daar op dat moment gebt, of niet.'

Wat haar aantrekt in film? 'Dat je komt op vreemde plekken waar je niet zo snel zal komen, het Groningse platteland, de Friese meren, de Portugese zee, een Schots eiland, een boerderij, een wasserij. Maar vooral het circusgevoel, het eten aan lange tafels, het gevoel dat je met zijn allen iets maakt, die samenwerking. Bij film heeft iedereen z'n eigen taak, en als alles klopt, als het geluid goed is en de camerabeweging in combinatie met mijn spel, dan vn mensen dat in de bioscoop.'

Aan de opnametijd van De Poolse Bruid met Jaap Spijkers heeft ze goede herinneringen. 'Op het moment dat er ''Actie!'' werd geroepen leefden we daar echt samen, op die boerderij met die hond en die kippen. We hebben die film in negentien dagen geschoten en kregen veel hulp van de boeren in de omgeving. Soms kwamen ze ook kijken bij opnames. In een sc die niet in de film zit, zaten Jaap en ik weer zonder al te veel te zeggen bij elkaar. Achteraf had een boer tranen in de ogen. ''Da's mooi hAls het zo stil is'', zei hij toen. Ja, dat is toch geweldig?'

Ondanks haar voortvarende carri is Hendrickx niet het type dat wekelijks in kranten, tijdschriften en op televisie verschijnt. In vergelijking met iets jongere collega's als Halina Reijn, Kim van Kooten of Carice van Houten, is zij een beetje een verborgen ster. 'Dat showgebeuren is wel leuk, maar ik vind het lekker dat ik gewoon boodschappen kan doen zonder dat mensen mij herkennen.' Ze lacht: 'Maar het gaat soms wel ver. Op de premi van Zus en zo vroegen ze aan mij, Anneke Blok en Sylvia Poorta, de drie zussen dus, of we wel een kaartje hadden!'

Hendrickx groeide op in Suriname ('een droomplek') en in Deurne. Aan acteren dacht ze als kind nog niet. 'Ik wilde werken bij Jacques Cousteau op de boot, onderwaterfilms maken.' Het idee om actrice te worden kwam pas op de middelbare school door cabaret en schooltoneel. Tot haar eigen verbazing werd ze aangenomen in Maastricht op de toneelschool. Na een jaar kon ze er weer vertrekken, omdat ze 'niet theatraal genoeg' was. 'Nooit meer toneel, dacht ik toen. Gelukkig, door een theaterproject van een vriendin, herwon ik de lol in het spelen.' Ze volgde de Theaterschool in Eindhoven, waar ze in 1992 afstudeerde.

Dat mensen haar niet herkennen is beslist ook een compliment. 'Na De Poolse Bruid vroegen veel mensen zich af: wie is die Poolse actrice?' En na het zien van Nynke zou je zweren dat de in Brabant geboren Hendrickx een rasechte Friezin is, zoals ze daar als echtgenote van socialist Pieter Jelles Troelstra een film lang vloeiend Fries praat, denkt, leest en schrijft.

'Urenlang heb ik met bandjes op de bank gezeten. Voor De Poolse Bruid heb ik veel gesprekken gevoerd met een Poolse vrouw. En geluisterd: wat kan ze wel uitspreken, wat niet? Eigenlijk is het gewoon nadoen, en doen alsof.'

Zo'n vreemde taal is een handicap, maar het vergemakkelijkt voor haar ook het spelen. 'Het brengt een extra concentratielaag met zich mee. Doordat ik ook aan de taal moet denken, kan ik niet overgeconcentreerd raken op mijn spel. Ik kan niet denken: oh god, daar moet ik huilen en in die hoek moet ik in lachen uitbarsten. Tijdens een opname moet je je concentreren op je gedachten, maar voor de rest moet je vanuit ontspanning spelen. Zodat wat je zegt en wat je tegenspeler zegt, je ook echt kan raken. Zodat het van vlees en bloed wordt.'

Op het doek maakt haar karakteristieke gezicht - diepliggende donkere ogen, uitgesproken neus - dat zij al naar gelang kapsel en karakter een totaal ander persoon wordt: grof, Oost-Europees in De Poolse Bruid, klassiek in Nynke, gewoontjes in Zus en zo, streng in Kees de Jongen. En nu ziet ze er, gekleed in een lang oranje wollen vest en een roodachtige rok, weer uit als een Italiaanse of een Spaanse. 'Het is grappig hoe kostuums je kunnen helpen bij een rol', zegt ze. 'Je trekt een corset aan zoals bij Nynke en je gaat er meteen rechtop van lopen.' Vrolijk houdt ze een pluk haar in de lucht. 'Dit bijvoorbeeld is allemaal nephaar, voor Amazones', en ze gooit het trots achterover. 'Dit kan ik anders nooit doen.'

In Het Zuiden speelt Hendrickx een zware rol. Ze is eigenaresse van een wasserij die een borst verloren heeft door borstkanker. Na een mislukte vrijpartij met de pas aangenomen vrachtwagenchauffeur is zij zo gekwetst, dat de buitenlandse vrouwen die bij haar in de wasserij werken denken dat de chauffeur haar verkracht heeft. Ze sluiten hem op in het ketelhok. Hendrickx: 'De vrouw die ik speel wil die man wel vrijlaten, maar er komt steeds iets tussen. Ondertussen groeit in het hoofd van de vrouw de liefde en neemt de fantasie de overhand. Uiteindelijk kiest ze voor de liefde in haar hoofd, omdat haar realiteit te eenzaam is.'

Heftig, rauw en dicht op de huid gefilmd, zo beschrijft ze Het Zuiden. 'Het was een heel spannende film om te maken. De meeste scs zijn uit de hand gedraaid. Zo ontstond een losse stijl waarin ik een enorme speelvrijheid kreeg: de camera moest de acteurs volgen, zonder al te veel regie. In de film zit een take van vier minuten waarin niet kon worden gesneden. Dat is een cadeautje voor een acteur.'

Ondanks luchtige rollen zoals in de comedy Zus en zo kleeft aan Hendrickx het hardnekkige stempel van serieuze en doorwrochte karakters, van kwaliteit. 'Ik heb zelf niet het gevoel dat ik in die serieuze hoek zit. Maar ik ben inderdaad niet van het lachen, gieren, brullen. Humor zonder pijn vind ik oninteressant.'

Toch selecteert ze niet op serieuzigheid. 'Ik hou van de afwisseling. Amazones is lichter van toon en dat vind ik ook heerlijk om te doen. Ik kies intuef. Het moet wel altijd ergens over gaan. Als ik een script lees en het gaat kriebelen, ik krijg zin om een rol te spelen - dan is het goed. Ik zou ook best wel eens een sexy bitch willen spelen die overal schijt aan heeft, hoor. Een advocate die heel goed is in haar vak maar keihard is geworden door de justiti wereld. Ik ben namelijk gek op rechtbankfilms.'

Gelaagdheid in een personage - het tegenovergestelde van een karikatuur - kenmerkt Hendrickx' rollen. Zelf vindt ze een rol geslaagd als je als kijker de gedachtengang van een personage kunt volgen. 'Ik hoop dat dat bij Het Zuiden ook gelukt is. Anders is het wel een heel zware film. Ik probeer altijd de keuzes van een personage te doorgronden. Het moet duidelijk worden wat iemand ertoe heeft gebracht om bepaalde stappen te zetten. De kijker moet het gevoel hebben in het hoofd van een personage te kunnen kijken. Maar je moet als acteur geen logisch verhaal willen maken. Mensen zetten stappen die niet logisch zijn. De inconsequentie, die ik bij mezelf ook herken, vind ik vaak ontroerend.

'Eigenlijk is de vrouw in Het Zuiden psychotisch en gestoord dat ze die opgesloten man koestert. Toch hebben Martin Koolhoven, de regisseur, en ik ervoor gekozen om geen gek van haar te maken, maar een normaal mens voor wie die relatie gewoon realiteit is. Dan wordt het pas interessant. Ik denk altijd: dat lijntje vanwaar mensen gek worden ligt niet zo ver weg. Je hoeft maar net bepaalde dingen mee te maken of je bent tot alles in staat.'

Afhankelijk van de film bereidt ze zich op verschillende manieren voor. Voor de televisiefilm Dichter op de Zeedijk ging ze ter voorbereiding praten met een psychiater en schizofrene mensen. In het geval van Het Zuiden was dat niet nodig. 'Ik ben niet gaan praten met vrouwen met maar borst.'

Hoe ze zich dan inleeft? 'Method acting, daar heb ik niets mee. Natuurlijk moet je wel weten waar het zit, dat gevoel. Maar als ik verdriet moet spelen, denk ik niet aan mijn dode vader of dode hondje - dat gaat juist in de weg zitten. Nee, ik denk gewoon aan een vrouw die een borst verloren heeft. Ik heb genoeg inlevingsvermogen om na te gaan hoe vreselijk dat moet zijn, dat je je vrouwelijkheid verliest, noem maar op. Het is iets wat je in de loop van de tijd leert: vertrouwen op je eigen verbeeldingskracht.'

Wie denkt dat Hendrickx na twee Gouden Kalveren het allemaal wel gezien heeft in Nederland, heeft het mis. 'Ik zou wel eens een keer een film willen maken met Alex van Warmerdam. En zelf schrijven zou ik vaker willen doen.' Niet dat ze het niet leuk zou vinden om door te breken in Hollywood, of in een film van David Lynch te spelen.' Maar: 'Ik heb zo'n luxe positie in Nederland. Voordat ik in Hollywood zo veel verschillende dingen kan doen als nu in Nederland ben ik jaren verder.'

Het neemt niet weg dat ze af en toe wegdroomt. Ze zou wel binnen Europa meer in het buitenland willen werken, om zo haar reislust te combineren met acteren. 'Ik ben een grote fan van Julio Medem en zou graag een keer met hem werken. Of met Pedro Almod.' Tijdens de Oscar-uitreiking waar ze voor Zus en zo was, heeft ze Almod aangesproken en gefeliciteerd met Hable con ella. 'Ik heb hem mijn showreel gegeven. En hij zou aan mij denken bij zijn volgende film.' Medem heeft ze een tijd geleden een brief geschreven. Niets op gehoord. 'Ik moet die mensen eigenlijk gewoon een keer tegenkomen op een festival en een beetje brutaler worden. Ze aanspreken. Ja, ik moet er gewoon een keer naartoe.'

Uit de manier waarop ze het zegt kun je opmaken dat ze dat al vaker tegen zichzelf gezegd heeft, maar nog steeds niet de moed heeft verzameld om haar held daadwerkelijk op te bellen. 'Toen ik Los Amantes del Culo Polar zag, sloeg ik helemaal achterover. Mijn vriend en ik zijn net als in die film ook elkaars jeugdliefde. We zijn ook altijd om elkaar heen blijven cirkelen en nu hebben we samen een kind.' Even is het stil. Dan zegt ze: 'Het wordt nu gewoon echt tijd dat ik er eens achteraan ga. Ik begin nu ook wel op een punt te komen dat ik denk dat het ook voor hem interessant is om met mij te werken.'

Meer over