NIET MEER, MAAR BETER BLAUW (3) De regio's is de wacht aangezegd

De Nederlandse politie bestaat niet. Sinds 1994 zijn 25 zelfstandige politiestaatjes gegroeid, die tot op grote hoogte hun eigen zin doen en onderling veel van elkaar verschillen....

Doordat de korpsen geen uniforme computersystemen gebruiken, op verschillende manieren hun resultaten meten en geen eenduidige begrippen handhaven, zijn ze nauwelijks te vergelijken. Het was nadrukkelijk de bedoeling van parlement en kabinet in het nieuwe politiebestel zoveel mogelijk aan de regio's over te laten. 'Maar ik heb nog nooit meegemaakt dat de staat een zak met vijf miljard neerzet met de mededeling: kijk maar wat je er mee doet', zegt een deskundige op het terrein van overheidsuitgaven.

De politiekorpsen proberen steeds meer als echte bedrijven te gaan werken. Ze nemen ook zelf initiatieven om tot afstemming tussen de korpsen te komen. Maar automatisering en moderne bedrijfsvoering zijn vaak niet de sterkste punten. Systemen als PCS, Diro Daro, GIDS, Octopus, Havank, Sydebase, Oracle, VAS en PPI worden naast elkaar gebruikt of volgen elkaar in snel tempo op. 'Waarom zou ik nog mensen geloven die ons steeds met onbruikbare producten bestoken?', vraagt de Amsterdamse politiechef J. Kuiper zich af.

Voor het Centraal Bureau voor de Statistiek is het een hels karwei jaarlijks enigszins vergelijkbare cijfers los te krijgen. Dat lukt nooit helemaal. Vandaar dat de regio Friesland trots kan melden dat er meer misdaden zijn opgelost dan er werden geregistreerd. De Algemene Rekenkamer concludeerde vorig jaar dat de politieministers niet kunnen controleren of hun extra miljoenen voor meer 'blauw' op straat goed waren besteed.

De rijksrekenaars adviseerden minister Dijkstal onder meer bij de regio's minstens eenmaal per jaar te controleren of personeel daadwerkelijk in dienst is in de maand waarover salaris is betaald. De rapportage van de Rekenkamer schokte de Tweede Kamer.

Minister Dijkstal bleek de greep op de politie te zijn kwijtgeraakt. Terwijl de Kamer riep om meer blauw, groeide bij de korpsen vooral de bureaucratie. Volgens critici van de bewindsman biedt de Politiewet de minister meer mogelijkheden de korpsen te sturen, maar heeft hij die niet benut. Dijkstal was indertijd als VVD-Kamerlid tegen het regiostelsel, dat hij nu als minister moet helpen uitvoeren. Als zich bij de politie problemen voordoen, staat hij snel hulpeloos met zijn handen omhoog.

In Den Haag is men het er over eens dat de landelijke politiek meer invloed moet krijgen op de regio's. Jaarplannen van de korpsen moeten beleidsmatig kunnen worden getoetst en vergeleken. Politiekorpsen dienen net als andere rijksdiensten op hun prestaties afgerekend te kunnen worden, zegt een hoge ambtenaar van het ministerie van Binnenlandse Zaken. 'De politie is niet zo bijzonder als ze zelf wil doen voorkomen. Gewoon afrekenen.'

In april wordt een computersysteem geïnstalleerd dat het departement inzicht geeft in verdeling van de sterktes. Als het goed is, kan de minister voor het eerst sinds jaren tellen hoeveel agenten er op straat lopen en welke korpsen bureaucratisch zijn. Het Nederlands Politie Instituut, het samenwerkingsverband van de regio's, werkt daar loyaal aan mee. Als de korpsen er niet in slagen hun activiteiten transparant te maken, dreigen forse Haagse ingrepen.

Als een zwaard van Damocles hangt het alternatief van een landelijke politie boven de regiokorpsen. Geen enkele politieke partij is daar nog aan toe. Vooral PvdA, D66 en CDA vinden dat de kansen die de Politiewet biedt, nog lang niet zijn benut. De discussie over de politie zal zich de komende maanden beperken tot de plaats van de burgemeesters en de korpschefs in het bestel.

De politieregio's krijgen nog een kabinetsperiode de tijd kinderziekten te overwinnen, is de algemene verwachting. Lukt dat niet, dan zullen zij (een deel van) hun autonomie aan Den Haag moeten inleveren.

Meer over