Drie vragen

Niet een overschot, maar een tekort aan CO2? Waarom de Britten er zelfs voor betalen

De hoge aardgasprijs heeft geleid tot een tekort aan CO2 in het Verenigd Koninkrijk. De Britse overheid betaalt om die reden zelfs miljoenen om een fabriek te laten draaien. Hoe kan dit, en dreigt dit probleem ook Nederland te treffen?

Ook de ammoniakfabriek van Yara in het Zeeuwse Sluiskil draait vanwege de hoge gasprijs nu op een lager pitje. Daardoor wordt er minder CO2 wordt geproduceerd. Beeld Siebe Swart / ANP
Ook de ammoniakfabriek van Yara in het Zeeuwse Sluiskil draait vanwege de hoge gasprijs nu op een lager pitje. Daardoor wordt er minder CO2 wordt geproduceerd.Beeld Siebe Swart / ANP

De wereld heeft afgesproken de CO2-uitstoot terug te dringen, en nu wordt er over een tekort gesproken?

Hoewel we van het overgrote deel van de industriële CO2-uitstoot af willen, is een klein deel nuttig toe te passen. Zo zit het in drankjes met prik, wordt het gebruikt voor de beschermende atmosfeer in voedselverpakkingen, is het een verdovingsmiddel voor de slacht en worden er kernreactors mee gekoeld.

Uiteraard is het niet de bedoeling dat de verse spinazie verpakt zit in de rookgassen uit een kolencentrale, dus moet deze CO2 van een hoge puurheid zijn. Daarom wordt het gas afgevangen tijdens industriële processen waarbij het al in relatief zuivere vorm vrijkomt. Neem de productie van ammoniak, een bestanddeel van kunstmest, uit aardgas.

En daar zit nu precies de pijn: twee kunstmestfabrieken die het grootste deel van de CO2 voor de Britten leverden, werden vorige week gesloten door de Amerikaanse eigenaar. Nu de aardgasprijzen meer dan vier keer zo hoog liggen dan een jaar geleden, onder meer door de rap gestegen vraag in Azië, is het niet meer rendabel om ammoniak te maken uit aardgas.

Lege schappen dreigden, slachterijen stonden op het punt te sluiten, waarschuwde de Britse voedingsmiddelenindustrie. De regering van Boris Johnson greep in: drie weken lang subsidieert de overheid een van de kunstmestfabrieken voor tientallen miljoenen euro’s om ammoniak, en daarmee CO2, te produceren. In de tussentijd zoekt de overheid naarstig naar een oplossing voor de langere termijn.

Kan dit probleem ook Nederland treffen?

Door de torenhoge aardgasprijzen dreigen ook elders in Europa CO2-tekorten te ontstaan, liet de grote gasdistributeur Nippon Gases weten aan de Financial Times. De Noorse ammoniakproducent Yara maakte deze week al bekend de productie in Europa met 40 procent terug te schroeven.

Ook de fabrieken in het Zeeuwse Sluiskil produceren nu op een lager pitje, vertelt een woordvoerder van Yara Nederland. Dat levert nog geen problemen op met CO2-leveringen, omdat het bedrijf meer produceerde dan het verkocht, zegt hij. ‘Maar als de gasprijzen blijven stijgen en het bedrijf besluit dat we een van de fabrieken in Sluiskil sluiten, dan is niet uit te sluiten dat er tekorten ontstaan.’

Toch is de situatie in Nederland nog niet zo zorgelijk als in het Verenigd Koninkrijk, volgens Earl Goetheer, die CO2-toepassingen onderzoekt bij TNO en TU Delft. Nederland is zelfs een exportland, zo veel wordt hier geproduceerd en het gas gaat onder meer naar de Britten.

Ook de in Geleen gevestigde ammoniakfabrikant OCI is een belangrijke bron voor CO2, zegt Goetheer. Hij verwacht dat dit bedrijf de productie minder snel zal verminderen dan Yara, omdat het een deel van zijn ammoniak verwerkt voor de productie van hoogwaardige plastics, waardoor de prijs van gas minder bepalend is voor de marges dan bij kunstmest. ‘Maar de gasprijs moet niet nog eens verdubbelen.’

Kan het Verenigd Koninkrijk niet gewoon CO2 afvangen op andere plekken?

In theorie wel, zegt Goetheer; raffinaderijen die waterstof uit aardgas produceren zijn bijvoorbeeld geschikt. Maar aangezien ze nog niet zijn ingericht op de extra zuivering van CO2 en de opslag ervan in vloeibare vorm, gaan hier naar zijn inschatting al snel maanden overheen.

De Britten hopen extra CO2 uit het buitenland te kunnen importeren. Dit wordt bemoeilijkt als ook hier het aanbod daalt. Bovendien is het gas per kilogram zo weinig waard, dat het momenteel niet rendabel is het over lange afstanden te vervoeren, zegt Goetheer. Leveranciers waarschuwen voor tekorten aan gespecialiseerd materieel voor dit transport. ‘Mensen doen er lacherig over, een tekort aan CO2 klinkt ook een beetje gek, maar dit is een serieus probleem.’

Meer over