'Niemand weet waar Peking de streep trekt' Taiwan ziet op tegen hereniging met China

Hoeveel democratie wenst China aan zijn voordeur te tolereren? Dat is de vraag die de Taiwanese kiezer zich stelt als hij morgen naar de stembus gaat om een nieuw parlement te kiezen....

TOINE BERBERS

Van onze correspondent

Toine Berbers

TAIPEI

De straten van Taipei zijn versierd met vlaggen en posters, maar van echte verkiezingskoorts is geen sprake. 'Al te uitbundige democratie zou maar aanstootgevend zijn voor Peking. Misschien hebben de partijen zich daarom ingetoomd', grapt Andrew Yang, wetenschapper aan het particuliere instituut CAPS in Taipei. Hij formuleert het dilemma van de Taiwanese politiek in één zin: 'Niemand hier weet waar China de streep trekt.'

Na 1949, het einde van de Chinese burgeroorlog, was het aanvankelijk niet duidelijk wie er met hardere hand regeerden: de verliezers, Kwo Min Tang (KMT), die zich teruggetrokken hadden op Taiwan of de winnaars, de communisten. De economische voorspoed gaf de KMT zoveel zelfvertrouwen dat in 1987 een begin werd gemaakt met de democratisering. Volgend jaar maart worden de eerste vrije presidentsverkiezingen gehouden.

De KMT dreigt, door grote interne verdeeldheid, zaterdag de meerderheid in het parlement te verliezen. Dat zou het begin zijn van een instabiele periode waarin de invloed van onfhankelijkheidsbewegingen kan toenemen. Het huidige staatshoofd, de KMT'er Lee Teng-hui, geldt daarentegen wel als de grote favoriet van de verkiezingen over vier maanden.

China ziet de ontwikkelingen met lede ogen aan. Peking huldigt het standpunt dat Taiwan terug moet keren naar het vaderland en waarschuwt met de regelmaat van de klok dat het daarvoor desnoods geweld zal gebruiken. Ook de KMT meent dat hereniging het uiteindelijke doel moet zijn. Officieel is dat nog steeds regeringsbeleid, maar het enthousiasme is sterk teruggelopen.

'Hereniging is nu niet mogelijk', stelt An-Kuo Cheng, een directeur van de Raad voor het Vasteland onomwonden. De Raad, die de status van een ministerie heeft, is een KMT-bolwerk. Cheng wijst erop dat de steun voor hereniging onder het volk afneemt. Opiniepeilers schatten dat nog maar 30 procent van de kiezers voor hereniging op termijn is. Rond de 45 procent is voor handhaving van de huidige status quo. Ruim 20 procent is voor onafhankelijkheid.

Het Taiwanese volk wil de economische successen vertaald zien in meer internationale status, zegt Andrew Yang. De regering staat voor de onmogelijk taak deze eis te verzoenen met de druk die Peking uitoefent. China blijft niet stil zitten bij Taiwans groter vertoon van onafhankelijkheid. Toen de Verenigde Staten president Lee Teng-hui deze zomer een visum gaven voor het bijwonen van een reünie op de Cornell-universiteit, reageerde China met raketoefeningen in de Zeestraat van Taiwan. De beurs van Taipei stortte in.

China zag in het bezoek de vrees bevestigd dat Lee weliswaar met de mond hereniging bepleit, maar in zijn hart onafhankelijkheid wenst. Volgens Yang was de regering dit najaar met stille diplomatie al een aardig eind op weg om deze ruzie bij te leggen. Met name in de onderhandelingen over luchtverbindingen zat opeens schot.

Beide partijen hebben groot belang bij goede betrekkingen. De twee groeien politiek uit elkaar, maar de economische banden worden steeds inniger. Sinds in 1987 de beperkingen op contact met China opgeheven werden, zijn de investeringen omhooggeschoten. Taiwan is nu de grootste investeerder in China.

Maar Yang geeft toe dat zijn optimisme misplaatst was. Op de economische top in Osaka liet de Chinese president Jiang Zemin de Taiwanese vertegenwoordiger Koo Chen-Fu links liggen. Afgelopen dagen hield China opnieuw grote invasieoefeningen tegenover de Taiwanese kust en werden op televisie beelden van raketlanceringen uitgezonden. De beurs van Taipei zakte andermaal in.

Dat er echt een invasie ophanden is, geloven de Taiwanezen niet. Op geruchten over kant en klare Chinese plannen wordt laconiek gereageerd. 'Natuurlijk zijn er plannen. Er zijn altijd plannen. Maar of ze worden uitgevoerd is een tweede', zegt Yang. 'De mensen zijn wel gespannen, maar China kijkt wel uit om met regelrecht militair ingrijpen de hele wereld tegen zich in het harnas te jagen.'

De bereidheid van de kiezers om veel geld aan defensie uit te geven blijft onverminderd hoog, zegt R. T. Yang, een hoge ambtenaar op Buitenlandse Zaken. 'We kunnen niet verslappen, anders haalt China ons zo in.' De kritiek van de oppositie richt zich dan ook niet op de omvang van de begroting, maar op de corruptie bij het plaatsen van bestellingen.

Mocht China kwaad willen, dan zijn er legio andere mogelijkheden, variërend van een zeeblokkade tot raketbeschietingen. Taiwan beschikt over 400 duizend goedgetrainde soldaten en een arsenaal van modern wapentuig. De drie miljoen manschappen van het volksbevrijdingsleger zullen bij een invasie niet ver komen zonder heel grote offers te moeten brengen.

'Wat nu duidelijk wordt, is dat er tot maart geen sprake zal zijn van een betere verhouding', zegt een westerse diplomaat. China wint met zijn economische voorspoed aan zelfvertrouwen. Het groeiend nationalisme in Peking leidt tot een agressievere toon. Een ongeduldig China wil niet nog eens 45 jaar wachten op hereniging.

Taiwan werd in 1895 door Japan veroverd en heeft alleen van 1945 tot 1949 de facto deel uitgemaakt van China. Nationalistische Taiwanezen die voor onfhankelijkheid pleiten, wijzen erop dat Taiwan in de Chinese geschiedenis een buitengewest was dat heel vaak zijn eigen gang ging.

Maar dat is precies waar China bang voor is, zegt historicus Danny Paau Shiu Lam. Als China Taiwan laat glippen, zullen Tibet en andere afgelegen gebieden volgen. 'Dat kan geen enkele Chinese regering zich permitteren.'

China heeft begin jaren vijftig aan hereniging geroken, maar toen ging de Amerikaanse zevende vloot in de Straat van Taiwan patrouilleren. Paau denkt dat onzekerheid over de Amerikaanse opstelling China op dit moment ook nerveus maakt. Vandaar ook de woede van Peking over het visum voor president Lee.

Meer over