Profiel

Niemand verwachtte dat Gunay Uslu staatssecretaris zou worden, maar ze is een ‘bluffer’

Met Gunay Uslu kiest het kabinet voor een insider uit de culturele sector zonder kennis van de Haagse politieke praktijk. Profiel van de wetenschapper en ondernemer, die de nieuwe staatssecretaris van Cultuur en Media wordt. ‘Haar innemende nieuwsgierigheid is ze nooit kwijtgeraakt.’

Dylan van Bekkum
null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

Een week voordat de koning Willem-Alexander Gunay Uslu (49) beëdigt en zij officieel onderdeel uitmaakt van Rutte IV, viert ze nog even vakantie met haar hele familie op Curaçao, in het Mangrove Beach Resort. Dat de familie Uslu juist in dit vorig jaar geopende luxueuze hotel is neergestreken is niet zomaar: het hotel is onderdeel van het imperium van Gunays broer, Corendon-baas Atilay Uslu. Als directeur ontwikkeling is zus Gunay Uslu verantwoordelijk voor de bouw van Corendon-hotels als het Curaçaose resort. Of was, want vanaf volgende week is zij namens D66 staatssecretaris van Cultuur en Media.

Gunay Uslu is de jongste van een gezin van vier kinderen. Haar broers en zussen zijn in Turkije geboren, zij als enige in Nederland. Haar vader was een bon vivant die zich de vrije jaren zestig in Amsterdam goed liet smaken. Toen Gunay Uslu, voor een afstudeerproject, haar vader interviewde over gastarbeiders van de eerste generatie ontdekte ze dat haar vader bij minstens vier andere vrouwen dan haar moeder ook kinderen heeft. Haar zus Meral won in 2005 een Gouden Kalf over de documentaire die ze daarover maakte.

Krakersfeestjes

Op de basisschool kreeg Uslu een lbo-advies, de voorloper van het hedendaagse vmbo. ‘Zoals alle allochtonen in die tijd’, zegt zus Meral. ‘Maar ik wilde dat ze ging studeren, dus ik heb haar meegenomen naar een gesprek bij het Montessori Lyceum in ­Amsterdam-Zuid.’ Daar werd Gunay Uslu toegelaten. Zodoende verliet ze op haar 12de het ouderlijk huis in Haarlem en trok ze in bij haar tien jaar oudere zus in Amsterdam. Meral was op dat moment student aan de filmacademie. ‘Ik voedde haar op, ging naar ouderavonden en mee op schoolreisje. Maar ik leefde ook nog een studentenleven, met feestjes in kraakpanden.’

Gunay Uslu studeerde rechten en cultuurwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Ze viel er op als een gedreven en nieuwsgierige student, zegt Frank van Vree, toen universitair hoofddocent cultuurwetenschappen en nu onderzoeker van het Niod. ‘Ze kwam bij mijn college op de eerste rij van de collegebanken zitten en stelde zonder gêne alle vragen die ze wilde stellen om de stof te doorgronden. Ze had toen al een innemende nieuwsgierigheid.’

Die is ze nooit kwijtgeraakt volgens Van Vree, die met haar bevriend raakte. Uslu promoveerde onder zijn begeleiding op een onderzoek naar de erfgoedpolitiek van het Ottomaanse Rijk. Daarvoor leerde ze het oude Ottomaans om 19de-eeuwse bronnen te kunnen lezen. ‘Dat doet zeker niet elke promovendus’, zegt Van Vree. Columnist en vriendin Yesim Candan: ‘Ze is iemand die tijdens een wandeling door Amsterdam bij iedere bijzondere deur waar we langskomen de geschiedenis van het gebouw kan vertellen.’

Haar proefschrift schreef Uslu ’s nachts, overdag was ze druk genoeg. Ze is onder meer adviseur van de vereniging Rembrandt en het Allard Piersonmuseum, voorzitter van de Raad van Toezicht bij Filmmuseum Eye en bestuurslid bij het Niod. In 1997 hielp ze haar broer Atilay bij het opzetten van reisorganisatie Corendon en de belangrijke brug met Turkije te slaan. Zeventien jaar later keerde ze bij het bedrijf terug als directeur ontwikkeling. Atilay Uslu: ‘Ik verdien het geld en zij geeft het uit, zeg ik weleens met een knipoog. Maar al haar investeringen hebben goed uitgepakt.’

Dat ze al die werkzaamheden en functies nu opgeeft om staatssecretaris te worden, had haast niemand in haar omgeving zien aankomen. Toen ze als 12-jarige naar Amsterdam trok, wilde ze de eerste vrouwelijke premier van Nederland worden, maar die droom vervaagde. Lid van D66 was Uslu niet toen ze werd gevraagd voor de post van staatssecretaris. ‘Dit was niet haar ambitie’, zegt broer Atilay. ‘Qua salaris gaat ze er flink op achteruit, dit is geen commerciële maar een emotionele beslissing. Vanuit ons bedrijf balen we enorm, maar als broer ben ik trots op haar.’

Uslu geeft veel op voor haar politieke post. Die sprong in het diepe lijkt in de familie te zitten. Haar vader verliet het succesvolle boerenbedrijf van zijn ouders voor een avontuur in Nederland en begon in Haarlem onder meer restaurants en pensions. Broer Atilay stopte met zijn shoarmazaak en startte een van de succesvolste reisorganisaties van Nederland. In de vorig jaar verschenen interviewbundel van Tamara Gijrath, Als ik heel eerlijk ben, zegt Gunay Uslu in een dubbelinterview met haar dochter: ‘Ik bluf veel. Spring, doe het gewoon. Wat kan er gebeuren?’

Politieke ervaring

D66-leider Sigrid Kaag, ruim vier jaar geleden zelf nog een nieuweling op het Binnenhof, kiest naast vertrouwelingen als Kajsa Ollongren en Rob Jetten voor vakkennis in plaats van politieke ervaring. Behalve Uslu treden ook Ernst Kuipers en Robbert Dijkgraaf volgende week namens D66 aan. ‘Ik ben heel blij dat ze staatssecretaris wil worden, want niet iedereen die wordt gevraagd doet het’, zegt voormalig D66-senator Alexander Rinnooy Kan, haar voorganger bij Eye Filmmuseum. ‘Ze brengt zowel onbevangenheid als brede deskundigheid mee. Maar de omgangsvormen met ambtelijk en politiek Den Haag kunnen lastig zijn.’

Afzwaaiend minister Ingrid van Engelshoven (D66), die cultuur met het hoger onderwijs moest combineren, kreeg de afgelopen jaren veel kritiek te verduren omdat ze zich niet hard genoeg zou maken voor de cultuursector. Rutte III kende geen aparte staatssecretaris voor Cultuur en Media. Vera Carasso, directeur van brancheorganisatie Museumvereniging: ‘Uslu is een prachtige, verfrissende en spannende keuze. Ik ken haar persoonlijk niet, maar ik kan mij voorstellen dat iemand met haar profiel heel veel voor elkaar kan krijgen.’

De cultuursector had het zwaar de afgelopen kabinetsperiode, voornamelijk als gevolg van de coronacrisis. ‘Haar belangrijkste taak wordt blijven investeren in nieuw aanbod, om de sector levend te houden’, zegt Carasso. ‘Als je er alleen voor zorgt dat de sector overeind blijft, loop je altijd achter de feiten aan.’

Inhoudelijk lijkt het staatssecretarisschap een warme jas voor Uslu, nu is het een kwestie van de Haagse wetten onder de knie krijgen. ‘Ik hoor dat het ook heel erg moddergooien kan zijn daar’, zegt Atilay Uslu. ‘Ik weet niet of ze daar tegen bestand is.’ Zus Meral denkt van wel. ‘Ze is heel diplomatiek en kan met iedereen overweg, maar heeft ook duidelijk een eigen mening.’

Van Vree: ‘Ze heeft een groot vertrouwen in mensen, ik hoop dat dat niet beschaamd wordt door de hardheid van het politieke bedrijf.’ Vriendin Candan denkt dat haar politieke onervarenheid haar juist gaat helpen. ‘Politici hebben vaak een enorme tunnelvisie, terwijl ik denk dat zij iets toevoegt. Ze is charmant en brengt een type vrouwelijk leiderschap dat de politiek nu nodig heeft om de afstand met de burger te verkleinen. Ik denk dat zij zich echt geliefd gaat maken bij het volk.’

Biografie Gunay Uslu

1972 geboren te Haarlem

1993 begint met de rechtenopleiding aan de UvA

2001 docent en onderzoeker aan de UvA, gespecialiseerd in geschiedenis van de Europese cultuur, erfgoedstudies, musea en cultuurbeleid

2014 promoveert aan de UvA

2014 wordt directeur Development & Design bij reisorganisatie Corendon

2021 Door D66 voorgedragen als staatssecretaris Cultuur en Media bij het ministerie van Onderwijs, Media en Cultuur (OCW)

Uslu woont met partner en twee kinderen in Amsterdam

Meer over