Niels Bohr (3)

Toen Niels Bohr in 1920 benoemd werd tot hoofd van het Instituut van Theoretische Fysica in Kopenhagen, kopte het grootste avondblad van Kopenhagen: 'Oud-voetballer benoemd tot hoofd Instituut'....

Tegenwoordig wordt hij herinnerd als een groot wetenschapper - niet als voetballer. Hij hield zich vooral bezig met dekwantummechanica, een ingewikkelde theorie met grote implicaties.'Als u niet geschokt bent door de kwantummechanica, heeft u detheorie niet begrepen', sprak hij eens. Wie de theorie welbegreep, maar het er niet helemaal mee eens was, was AlbertEinstein. Hij had vooral moeite met het onzekerheidsprincipe uitde theorie. 'God dobbelt niet', is een beroemde uitspraak vanEinstein.

De vrienden Bohr en Einstein discussieerden er vaak en intensover. Op een congres in Brussel over de kwantummechanica, in1935, hield Bohr een lezing. Opeens richtte hij zich tot de inde zaal zittende Einstein en sprak: 'Zie je wel. Dit bewijst datGod niet altijd doet wat jij vindt dat hij zou móeten doen!'

Einstein had ook zijn vraagtekens bij het idee dat elementairedeeltjes sneller dan de lichtsnelheid informatie kondenuitwisselen en dat ze spontaan konden verschijnen en verdwijnen.Wetenschappelijke grap: 'Waarom stak Albert Einstein de straatover? Antwoord: hij zag Bohr en wou hem even niet zien, maar toenhij aan de overkant van de straat kwam, stond Bohr daar ook.'

In 1943 vluchtten Bohr en zijn gezin vanuit het bezetteDenemarken in een vissersboot naar Zweden. De Engelsen haaldenhem per vliegtuig op. In oorlogstijd geen ongevaarlijke zaak,maar de vlucht verliep voorspoedig. Bohr had zelfs het grootstegedeelte van de vlucht geslapen, vertelde de piloot. Eenmisverstand; het zuurstofmasker van Bohr werkte niet goed en hijwas buiten bewustzijn geraakt.

Vanuit Engeland vertrok hij naar Amerika, waar hij meewerkteaan de ontwikkeling van de atoombom. Al tijdens dit proces sprakBohr met president Roosevelt en Winston Churchill over de tijdna de Tweede Wereldoorlog. Bohr vond dat alle wetenschappers terwereld na de oorlog vrijelijk wetenschappelijke kennis moestenkunnen uitwisselen. Dat zou een wapenwedloop voorkomen, hetonderlinge vertrouwen versterken en een vreedzame toekomstmogelijk maken. Roosevelt zag er wel wat in, maar Churchill wildeBohr het liefst laten opsluiten. Na de Tweede Wereldoorlog heeftBohr dit idee over openheid tussen Oost en West nog vele malengepropageerd. Zo schreef hij in 1950 een beroemd geworden openbrief aan de Verenigde Naties.

Over zo'n lezingentournee in Amerika gaat een mooi verhaal.De chauffeur van Bohr zei dat hij de wetenschappelijke toespraakvan Bohr al zo vaak had gehoord, dat hij hem ook kon geven. Datvond Bohr een goed idee. Hij zette de pet van de chauffeur op,ging in de zaal zitten en de chauffeur hield de toespraak. Naafloop stelde de plaatselijke hoogleraar een moeilijkedetailvraag over de kwantummechanica die hij besloot met deopmerking dat, als Bohr de vraag te moeilijk vond, hij hem niethoefde te beantwoorden. De chauffeur antwoordde: 'Nee hoor, dievraag is helemaal niet moeilijk. Ik wed dat zelfs mijn chauffeur,die daar achter in de zaal zit, de vraag kan beantwoorden.'Hetzelfde verhaal doet overigens de ronde over Einstein en dienschauffeur.

Niels Bohr, de oud-voetballer, stierf in 1962 op 77-jarigeleeftijd.

Meer over