NieuwsEtnisch profileren Frankrijk

Ngo’s dreigen Franse regering met proces wegens etnisch profileren door de politie

Zes ngo’s, waaronder Amnesty International en Human Rights Watch, hebben aangekondigd een gezamenlijke rechtszaak aan te spannen tegen de Franse regering als die geen werk maakt van het bestrijden van etnisch profileren bij de politie. Het controleren van burgers op basis van ‘fysieke kenmerken die te maken hebben met afkomst’ is volgens hen een ‘wijdverbreide en discriminatoire praktijk’.

Een demonstratie tegen racisme en politiegeweld in Parijs, medio 2020, ter herinnering aan het omkomen van Adama Traoré in 2016 en mede geïnspireerd door de Black Lives Matter-beweging in de Verenigde Staten.  Beeld EPA
Een demonstratie tegen racisme en politiegeweld in Parijs, medio 2020, ter herinnering aan het omkomen van Adama Traoré in 2016 en mede geïnspireerd door de Black Lives Matter-beweging in de Verenigde Staten.Beeld EPA

De organisaties eisen onder meer dat etnisch profileren expliciet wordt verboden in het strafrecht en dat iedere identiteitscontrole voortaan wordt geregistreerd. Als de premier, de minister van Justitie en de minister van Binnenlandse Zaken binnen vier maanden geen actie hebben ondernomen, worden ze voor de rechter gedaagd.

De Franse rechtspraak kent pas enkele jaren de mogelijkheid van zo’n collectieve rechtszaak. In de Verenigde Staten worden dergelijke class actions lawsuits, waarbij belangenorganisaties een groot aantal individuen vertegenwoordigen die slachtoffer zijn van dezelfde misstand, vaker ingezet om de bestuurlijke autoriteiten onder druk te zetten. Het is de eerste keer dat Franse advocaten deze methode hanteren om discriminatie bij de politie aan de kaak te stellen.

Twintig keer zo grote kans

De voorbije jaren is meermaals en door verschillende instanties vastgesteld dat de Franse politie aan etnisch profileren doet. In 2016 oordeelde het Cour de Cassation, het hoogste Franse gerechtshof, dat identiteitscontroles op basis van iemands afkomst ‘een grove fout’ zijn waarvoor de staat verantwoordelijk is. In 2017 bleek uit een onderzoek van de Franse ombudsman dat zwarte en Noord-Afrikaanse jongemannen twintig keer zo veel kans lopen om staande te worden gehouden door een agent als een gemiddelde Franse burger.

Die constateringen bleven grotendeels zonder gevolgen. ‘De Republiek is kleurenblind’, was lang de communis opinio onder Franse bestuurders. Officieel zijn alle burgers voor de wet gelijk. In bevolkingsstatistieken wordt etniciteit niet bijgehouden. Racistische misdragingen van politieagenten worden door minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin steevast gezien als ‘individuele ontsporingen’.

Die zienswijze is de voorbije periode onder druk komen te staan. De dood van George Floyd en de daaropvolgende protesten leidden ook in Frankrijk tot massale demonstraties en hernieuwde aandacht voor politieracisme in eigen land.  Assa Traoré, wier broer Adama in 2016 overleed na een hardhandige arrestatie, groeide uit tot het gezicht van de Franse beweging tegen racistisch politiegeweld.

Racisme binnen het korps

Oud-agenten getuigden over het racisme binnen het politiekorps. Franse media publiceerden schermafbeeldingen van WhatsAppgroepen van agenten die de meest verregaande racistische opmerkingen verstuurden. In november ging er een nieuwe golf van ontzetting door Frankrijk toen beelden opdoken waarop was te zien hoe de 41-jarige zwarte muziekproducent Michel Zecler door vier agenten finaal in elkaar werd geslagen. De politiemannen, die volgens Zecler ook racistische beledigingen naar hem riepen, wilden hem aanhouden omdat hij geen mondkapje droeg.

In december erkende president Macron in een interview met het op jongeren gerichte onlinemedium Brut dat Fransen met een niet-witte huidskleur veel vaker worden gecontroleerd. ‘Je wordt gezien als iemand die voor problemen zorgt, en dat is onverdraaglijk’, zei de president. Die opmerking kwam hem prompt op de woede van de politievakbonden te staan, waarvan een aantal in politiek opzicht tegen uiterst-rechts aanschurkt.

Maandag werd op het ministerie van Binnenlandse Zaken een langlopende conferentie geopend over politiehervormingen. De regering acht die nodig om ‘de vertrouwensband tussen de bevolking en de politie’ te herstellen. Afgevaardigden van de politievakbonden, bestuurders, deskundigen en burgers zullen onder meer de politieopleiding tegen het licht houden en ook de interne afdeling die misdragingen van agenten onderzoekt. De conferentie duurt tot en met mei.

Meer over