New York loves Susan Rice, topdiplomaat

De nieuwe internationale koers van president Barack Obama wordt bij de Verenigde Naties in New York uitgedragen door ambassadeur Susan Rice....

Susan Rice klinkt als een bevlogen verkoper die een nieuw product aanprijst. Het is begin september en de Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties spreekt met verslaggevers over Noord-Korea, Iran, Irak, Darfur, Birma, atoomwapens, armoede.

‘Ik wil u graag nog wat informatie geven’, zegt Rice (44) ten slotte. Ze blikt vooruit naar de ‘VN-week’ eind september in New York. ‘President Obama zal niet alleen de klimaattop toespreken en de Veiligheidsraad voorzitten, de eerste maal dat een Amerikaanse president dat doet. Hij zal ook de traditionele toespraak houden voor de Algemene Vergadering.’ Lunches, recepties, bilateraaltjes: Obama is erbij als de wereld samenkomt aan de East River.

De VS mogen grondlegger en topfinancier zijn van de VN, hun verhouding met de volkerenorganisatie is nooit onbewogen. Vanuit de bevolking regeert scepsis, vanuit Washington is het haat-liefde.

Na het wederzijds wantrouwen onder president George W. Bush bloeit een nieuwe liefde. Hadden gedelegeerden en medewerkers in het VN-gebouw mogen stemmen, dan zou Obama 99,9 procent hebben gekregen. Sinds diens aantreden en de benoeming van Susan Rice is het enthousiasme in de wandelgangen voelbaar.

‘Ze is een voortreffelijk permanente vertegenwoordiger’, zegt Frank Majoor, die tot voor kort als Nederlands VN-ambassadeur met Rice samenwerkte. Hij spreekt namens veel collega’s als hij zegt: ‘Ze staat open voor de geluiden van anderen. Haar houding tegenover de buitenwereld en ook de diplomatieke wereld is plezierig.’

Een andere diplomaat prijst haar als een energiek teamspeler. Bovendien is ze ‘erg op de inhoud’. Vanuit de Amerikaanse VN-missie wordt gemeld dat Rice dezelfde houding tentoonspreidt als haar baas: bij vergaderingen verschijnt iedereen voorbereid, omdat Rice geneigd is onaangekondigd te vragen wat je als topadviseur of als stagiair van iets vindt.

De ambassadeur is jong, slim, aardig, vrouw en zwart, wat goed valt bij het gemengde publiek in de VN-toren. Net als Obama basketbalt ze – vandaar haar bijnaam Spo (van sportin’). Dit is cool, vinden ook diplomaten. Dat ze onder Bill Clinton onderminister van Afrikaanse Zaken was, is mooi meegenomen binnen de VN.

Zo is Rice een nieuwe ster in New York. Een toespraak op New York University trok begin augustus een stampvolle zaal, geen sinecure in de drukkend hete vakantieperiode. Haar terminologie verheugde de academische wereld en de internationale elite: het gaat de VS om ‘gedeelde menselijkheid en gedeelde veiligheid’. Haar land wil ‘het goede voorbeeld geven, vergissingen erkennen, anderen met respect bejegenen’.

Dat is geen liefdadigheid, aldus Rice. De Amerikaanse belangen (veiligheid, economische groei) en waarden (democratie, vrijheid, mensenrechten) komen samen. ‘Wij bouwen op met fatsoen en respect in plaats van neerbuigendheid’ – een indirecte por naar voorganger John Bolton.

Rice noemde de VN essentieel, benadrukte een ‘eerlijke behandeling’ van vriend Israël, en hamerde op de noodzaak tot hervorming van de VN. Om geloofwaardig te zijn, zullen de VS hun contributie op tijd gaan betalen.

Het zal allemaal wel, zegt oud-ambassadeur Bolton. ‘Veel glimlachen maakt weinig uit.’ Waar de norse Bolton als kritisch bekend stond, is Rice een gepolijste diplomaat die betrokkenheid predikt. De conservatief reageert gelaten op zijn rol als boksbal. ‘Ik word ook gemist hoor’, grapt hij. Bolton gelooft niet in een nieuwe wind. ‘De internationale politiek wordt bepaald door nationale belangen. Toespraken houden is iets anders dan leiding geven.’

Als Rice en Obama echt geloven wat ze zeggen, zijn ze ronduit naïef, vindt Bolton. Hij ziet de toenadering vooral als theater voor de Europese bühne. Maar: ‘Het beleid van betrokkenheid levert geen concrete resultaten op.’ Na acht maanden hebben de Europese bondgenoten nog geen extra helpende hand geboden in Afghanistan. De gedetineerden van Guantánamo: Obama kan Europese hulp vergeten. Ook in de kwestie-Iran zit geen schot. Russische toezeggingen over zaken die er toe doen – Iran, ontwapening, terreur – heeft Bolton nog niet gezien.

Maar Rice is net aangetreden, betogen bewonderaars. Persoonlijkheid en houding zijn wel degelijk van belang. ‘Susan Rice wil praten én luisteren. Het is een verlangen om weer met de wereld bezig te zijn’, zegt Steve Cranshaw van Human Rights Watch in New York.

Met name haar rol in seksuele voorlichting en de aanpak van seksueel geweld zijn Frank Majoor en mensenrechtengroepen opgevallen. En ze sprak de volkerenorganisatie zelf aan: ‘De VN moeten het voorbeeld geven met zero tolerance voor seksuele uitbuiting en misbruik door VN-vredeshandhavers.’

‘Wij zijn tevreden met de houding van Rice en Hillary Clinton’, zegt Cranshaw. Hij noemt een VN-resolutie over seksuele en reproductieve gezondheid (op 30 september aan te nemen in aanwezigheid van minister Clinton) een voorbeeld van concrete maatregelen. ‘Absoluut meer dan woorden.’

Claudia Rosett spreekt juist van ‘alleen maar mooie woorden’. De onderzoeksjournaliste in dienst van de Foundation for the Defense of Democracies, een denktank in Washington, vindt Obama en Rice met name zwak inzake Iran. Hervormers en demonstranten worden niet openlijk gesteund, terwijl het omstreden regime serieus wordt genomen, zegt ze.

Rosett vreest net als Bolton dat Iran zal blijven traineren. Sancties of niet, de dreiging van een extremistische moslimstaat met atoomwapens groeit. De VS en VN kijken machteloos toe, zegt ze. ‘Is dat de nieuwe koers?’

Rosett is voorts gevallen over het nieuwe Amerikaanse lidmaatschap van de Mensenrechtenraad in Genève. Dit lichaam, met 47 leden waaronder Nederland, kan zelden tot overeenstemming komen. Wat de raad wel lukt, is Israël veroordelen. Dat gebeurt dan ook voortdurend. Hillel Neuer van UN Watch in Genève hekelt de Mensenrechtenraad als een ‘veilige haven’ voor de ‘tirannieën’ die er de meerderheid vormen.

Toch stelt Neuer de komst van de VS met enige aarzeling op prijs. Voor de slachtoffers kan die goed nieuws betekenen. ‘Het enige wapen dat de Mensenrechtenraad heeft, is de aandacht vestigen op schendingen en er schande van spreken.’ Zijn de VS bereid ‘namen te noemen en hard te veroordelen’, dan is dat winst.

Frank Majoor noemt het lidmaatschap ‘een werkelijk teken van engagement. Het is beter van binnenuit kritiek te leveren.’ Maar Bolton zegt: ‘Het is een vergissing. Zo geef je het lichaam legitimiteit.’

Wat in Genève en New York blijkt, is dat de VS onder president Obama hoe dan ook een hoofdrol in de Verenigde Naties opeisen. Wat mooi uitkomt, is dat Susan Rice deze maand het roulerend voorzitterschap van de Veiligheidsraad overneemt. Zo zal het eerste optreden van Obama in New York samenvallen met de hoofdrol van zijn VN-ambassadeur; een prachtkans voor Rice om – bevlogen verkoopster als ze is – het product Obama vanaf een centraal podium aan te prijzen.

Meer over