Column

'New Peace is enige kans voor Israël en Palestijnen'

Er komt geen vrede tussen Israël en de Palestijnen door alles tegelijk te willen regelen, schrijft Paul Brill. 'Geen historisch compromis dus met bijpassend klaroengeschal maar kleine stapjes.'

John Kerry. Beeld afp
John Kerry.Beeld afp

Het was een term die met een dromerige blik placht te worden gebezigd: historisch compromis. We schrijven de jaren zeventig van de vorige eeuw. In West-Europa raakt een veelbelovend politiek fenomeen in zwang: het eurocommunisme. Een aantal communistische partijen besluit te breken met het leninistische model en de 'dictatuur van het proletariaat', de Sovjet-Unie niet langer als voorland te beschouwen, maar hun idealen in vrijheid en langs democratische weg na te streven.

Vooral de Italiaanse communistische partij, de PCI, onder leiding van de aimabel en hoffelijk ogende Enrico Berlinguer, voert het eurocommunisme hoog in het vaandel. Berlinguer pleit voor een historisch compromis in Italië - een vergelijk tussen de twee grote politieke stromingen die elkaar sinds 1947 altijd hebben uitgesloten, de christen-democratie en zijn PCI.
Menigeen gelooft erin, maar het komt er niet van. Door de vele schandalen en de opkomst van zakenman-politicus Silvio Berlusconi begint het hele politieke landschap te schuiven. De christen-democratie verschrompelt als zelfstandige factor. Een groot deel van de PCI stroomt door naar de centrum-linkse Democratische Partij.

Historisch compromis
Je zou kunnen zeggen: de manmoedige poging die de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry vanaf begin vorig jaar heeft ondernomen om alsnog een vredesregeling tussen Israël en de Palestijnen tot stand te brengen, mikte ook op een historisch compromis tussen twee partijen die een lange geschiedenis van wederzijdse uitsluiting kennen. Een omvattend akkoord dat alle grote struikelblokken uit de weg zou ruimen.

Sinds twee weken weten we zeker: zo'n akkoord zit er op afzienbare termijn niet in. Het vredesoverleg - dat eigenlijk nooit voorbij het stadium van voorbereidende gesprekken was gekomen - is door de regering-Netanyahu opgeschort nadat de Palestijnse president Abbas een pact met rivaal Hamas had gesloten. Voor Israël is Hamas met zijn huidige inslag onacceptabel als tegenspeler, ook als deze niet zelf aan de onderhandelingstafel zit.

Zoals te doen gebruikelijk bij het Israëlisch-Palestijns conflict wordt sindsdien druk gesteggeld over de vraag wie de meeste schuld draagt voor het mislukken van Kerry's initiatief. De blame game is een favoriet tijdverdrijf van velen die zich met het Midden-Oosten bezighouden.

Status-quo
Ondertussen zijn er gelukkig ook nog een paar omstanders die terecht betwijfelen of de betrekkelijke rust van de status-quo een lang leven is beschoren, en die daarom menen dat er hard moet worden nagedacht over een nieuwe methode om de impasse in het vredesproces te doorbreken. In de overtuiging dat een vacuüm in het Midden-Oosten al snel wordt gevuld met extremisme en gewelddadigheid, zoals de Israëlische commentator Ari Shavit onlangs schreef in The New Republic.

Is er dan nog een andere benadering te bedenken? Jawel, meent Shavit. Volgens hem was Kerry's diplomatieke initiatief, hoe goed bedoeld ook, gebaseerd op een verkeerde premisse: dat vrede alleen mogelijk is door alle heikele kwesties in een keer te regelen. Die gedachte gaat voorbij aan de enorme weerstand die in beide kampen leeft tegen substantiële concessies, een weerstand die de laatste tien jaar eerder is toe- dan afgenomen.

Yossi Beilin
Het streven naar de grote ultieme doorbraak betitelt Shavit als Old Peace. In plaats daarvan zou New Peace moeten komen: niet alles tegelijk willen regelen, wel een tijdschema opstellen voor verdere onderhandelingen met als einddoel de twee-statenoplossing (want een andere smaak is er simpelweg niet), maar ondertussen slechts kleine stapjes, te beginnen met geleidelijke overdracht van meer delen van de Westelijke Jordaanoever aan de Palestijnse Autoriteit.

Opmerkelijk genoeg is dit in wezen ook de benadering van een man als Yossi Beilin, de architect van de akkoorden van Oslo die leidden tot de vestiging van de Palestijnse Autoriteit en de opmaat vormden naar de befaamde handdruk van de Israëlische premier Rabin en PLO-leider Arafat in Washington. Beilin was afgelopen week op bezoek in Nederland en noemde het onrealistisch om te blijven mikken op een omvattend akkoord.

Geen historisch compromis dus met bijpassend klaroengeschal. Maar kijk nog eens naar Italië. De deuren zijn uiteindelijk wel opengegaan. De oud-communist Giorgio Napolitano werd een gerespecteerde president. Achterneven van Berlinguer zitten nu in de regering. Ik weet het: elke vergelijking gaat mank, dus ook deze. Maar een aanpassing van de spelregels kan een klein verschil maken, dat uiteindelijk toch een historische afmeting krijgt.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant
Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over