Netanyahu buit angst Israëli's uit

Terwijl de kans op een Iraakse aanval op Israël nihil was, zaaide de regering paniek. Volgens Eddo Rosenthal greep Netanyahu de crisis aan om de bevolking ervan te doordringen dat het Midden-Oosten gevaarlijk is en concessies aan de Arabieren onverantwoord zijn....

EDDO ROSENTHAL

VIJFTIG jaar geleden werd de staat Israël uitgeroepen om een veilige vluchthaven te bieden aan vervolgde joden. Twee generaties later blijkt Israël de gevaarlijkste plaats voor joden ter wereld te zijn, waar de mensen zich obsessief bezig houden met veiligheid.

De afgelopen weken heeft Saddam Hussein voor de tweede keer in zeven jaar paniek veroorzaakt onder de Israëlische bevolking, ditmaal zonder een schot te lossen. Een hele natie raakte weer in de greep van de angst voor dodelijke gassen en bacteriën.

Israël, de sterkste militaire macht in het Midden-Oosten, was niet in staat om zijn burgerbevolking gerust te stellen en liet aan potentiële vijanden zien hoe kwetsbaar het is. De spontane vreugde-uitbarstingen die de Israëlische paniek in de Palestijnse gebieden veroorzaakte, geven evenmin reden tot optimisme.

Een halve eeuw na Auschwitz wordt de Israëlische jeugd geleerd een gifgas-aanval te overleven. Dienstplichtige vrouwelijke soldaten worden op pad gestuurd om aan middelbare scholieren uit te leggen wat de eigenschappen zijn van gas. Zij vertellen erover alsof het tijdens de recente crisis met Irak bijna tot een gifgasaanval was gekomen. De dreiging komt niet alleen uit Irak maar ook uit Syrië en Iran, zo luidt de boodschap.

Impliciet wordt er ingehamerd dat concessies aan de Arabieren niet verantwoord zijn. Het revolutionaire verzoenings-, en vredesbeleid van de regering Rabin-Peres heeft plaats gemaakt voor de oude doctrine van een gevaarlijk Midden-Oosten, waarin de Arabische en islamitische landen erop uit zijn om de joodse staat te vernietigen.

Israël heeft een regering van nationalistische ijzervreters waarin superhaviken als oud-generaal Arik Sharon en ex-stafchef Rafael Eitan, de twee architecten van de Libanon-oorlog (1982-1985), steeds meer de dienst uitmaken. Tijdens de recente crisis met Irak vormden Sharon en Eitan, samen met premier Netanyahu en minister van Defensie Mordechai het kernkabinet voor veiligheidszaken, dat de mogelijkheid besprak van een Israëlische nucleaire reactie op een Iraakse aanval met non-conventionele wapens.

Regeringswoordvoerders probeerden de gemoederen te kalmeren, maar bereikten het tegendeel omdat tegenstrijdige en leugenachtige verklaringen werden afgelegd. Zo werd aanvankelijk beweerd dat voldoende gasmaskers beschikbaar waren, maar de overhaaste luchtbrug met Nederland, Duitsland, Zweden en andere landen bewees het tegendeel. Grote verwarring zaaide Netanyahu met zijn uitlating dat de kans op een Iraakse aanval weliswaar miniem was, maar dat de veiligheidsmaatregelen desalniettemin optimaal dienden te zijn.

De bevolking werd aangeraden om de kartonnen schoudertas met gasmasker en anti-gifgas serum thuis bij de hand te hebben, en om voldoende rollen plastic aan te schaffen om zonodig kamers en kelders af te dichten ter bescherming tegen chemische of biologische stoffen. Hysterie beheerste uiteindelijk ook de overheid die er niet in slaagde om leiding te geven. Op de dag dat VN-secretaris-generaal Kofi Annan in Irak over een akkoord onderhandelde, besloot de regering in Jeruzalem om de bevolking ook nog te voorzien van antibiotica tegen dodelijke bacteriën.

De regering had een situatie gecreëerd waarin telkens nieuwe maatregelen werden afgekondigd om de paniek in te dammen. Maar elke maatregel verhevigde de paniek bij het publiek, omdat die leek te bevestigen dat een Iraakse aanval met non-conventionele middelen op handen was.

Hoewel alle veiligheidsexperts de kans op zo'n aanval vrijwel nihil achtten, bleef de regering de angst aanwakkeren. Het is de vraag of dat alleen te wijten was aan het geklungel van Netanyahu of dat het goed uitkwam dat de bevolking ervan werd doordrongen dat het Midden-Oosten nog steeds gevaarlijk is.

In ieder geval stond het in schril contrast tot het 'nieuwe Midden-Oosten' dat de vorige regering predikte en dat gepaard ging met een bereidheid tot verregaande territoriale tegemoetkomingen aan de Palestijnen en aan Syrië. In het Midden-Oosten van Netanyahu is geen plaats voor 'onverantwoordelijke concessies' aan de Arabieren, zo was de indirecte boodschap aan de Israëli's.

Netanyahu wist dat na afloop de crisis met Irak, de onderhandelingen met de Palestijnen weer bovenaan op de agenda zouden komen. Daarbij dreigt het gevaar dat de VS een nieuw akkoord aan Israël zullen proberen op te leggen, dat voorziet in een verdere terugtrekking van Israëlische troepen en gebiedsoverdracht aan de Palestijnen op de Westoever.

Israël viert dit jaar zijn vijftigjarige bestaan. Maar er heerst geen feeststemming. Een halve eeuw geleden gold het vrolijke kibboets-jongetje met de korte broek en het 'Kova Tembelpetje' als het optimistische symbool van de jonge staat. Dat jongetje is opgegroeid tot een serieuze man van middelbare leeftijd, die een gasmasker achter de hand heeft en altijd op het ergste is voorbereid.

Eddo Rosenthal is oud-correspondent van de Volkskrant in Jeruzalem.

Meer over