beeldvormers

Net als covid-19 lapt milieuvervuiling het concept ‘grens’ aan zijn zevenmijlslaars

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: afval in een Servisch meer.

Afval in het Potpecko-meer in de buurt van de Servische stad Priboj.   Beeld Darko Vojinovic / AP
Afval in het Potpecko-meer in de buurt van de Servische stad Priboj.Beeld Darko Vojinovic / AP

Soms was ik liever de fotograaf dan de kijker. Had ik aan de rand van het Potpecko-meer in de buurt van de Servische stad Priboj gestaan, ik had me kunnen concentreren op mijn camera. Ik had mezelf een beetje kunnen beschermen in de luwte van de lens, me blindstarend op compositie en lichtval en kadrering. Wellicht had ik nog enig esthetisch plezier beleefd aan de toefjes kleur op de voorgrond. Ik had wel moeten kijken, maar het was afstandelijk en uiterst professioneel geweest.

Aan de keukentafel zit ik met lege handen. Hier is kijken naar deze akelige ansichtkaart de enige mogelijkheid. En wat ik zie is één seconde lang verbazingwekkend (je zou het zelfs subliem kunnen noemen; ook kunstgeschiedenis kan een vorm van escapisme zijn) en meteen daarna zo moedeloos makend, dat ik niet weet wat ik ermee moet. Boyan Slat bellen, Plastic Whale mailen, er zelf met een prikstok op af? Gewoon maar wegkijken van dit vuilnisvloerkleed aan de voet van die besneeuwde bergen? Geen optie, ik heb het al gezien.

Terwijl: ook bij het kijken is sprake van afstand. Het Potpecko-meer ligt al snel zo’n 2.000 kilometer verderop. In Servië, een land dat graag lid wil worden van de Europese Unie, maar zijn afvalverwerking niet op orde heeft, net als een aantal andere Balkanlanden trouwens. Op de website van persbureau AP las ik dat vooral ’s winters de rivier de Lim veel afval vervoert. Het is afkomstig van acht steden (vijf in buurland Montenegro, drie in Servië), samen goed voor 45 duizend ton. Een deel daarvan stroomt zo het Potpecko-meer in. Nu dreigt die rotzooi de waterkrachtcentrale van de dam verderop te verstoppen. Bovendien lekken giftige stoffen de rivier in.

Het is het resultaat van jarenlang mismanagement, corruptie en het verwaarlozen van klimaatdoelen, omdat er altijd belangrijker dingen waren dan het oplossen van een ecologische crisis. Het opbouwen van een land na een verwoestende oorlog bijvoorbeeld. Nu staan (te zien op een andere foto van Darko Vojinovic) grote oranje grijpers langs de oever van het meer om de troep eruit te scheppen, waarna die naar een stortterrein even verderop wordt gebracht, een verplaatsing van het probleem, geen oplossing.

Graafmachines verwijderen afval uit het Potpecko-meer. Beeld Darko Vojinovic / AP
Graafmachines verwijderen afval uit het Potpecko-meer.Beeld Darko Vojinovic / AP

Die ver-van-mijn-bedsituatie zou in mijn voordeel kunnen werken. Wat heb ik daarmee te maken, zou ik kunnen roepen. Laat ze hun eigen rotzooi opruimen. En dat wil dan bij de EU, schande! Maar zo werkt het al een tijdje niet meer, hè.

Het is verbijsterend onverantwoord en kinderachtig, maar net als covid-19 lapt milieuvervuiling het concept ‘grens’ aan zijn zevenmijlslaars. Microplastics zijn de nieuwe wereldreizigers. Ze zitten zelfs al in de Zwitserse oorsprong van de Rijn, zo leerde ik recentelijk, op ruim twee kilometer hoogte, waar de lucht ijl is en het landschap net zo overweldigend mooi als bij Priboj in Servië. En ze stromen gezellig mee, helemaal naar Hoek van Holland, waar ze in de Noordzee uitkomen. Afstand, ver van mijn bed, ander land? Haha, roept het zwerfvuil.

Komt nog bij dat ook ons eigen modelland er best wat harder aan zou kunnen trekken. Na tien jaar is nog die beloofde circulaire economie niet opgetuigd en van de week werd aangekondigd dat de invoering van statiegeld op blikjes er over twee jaar écht van komt.

Zo ver weg ís dat Potpecko-meer met zijn prachtige vergezichten dus helemaal niet. Integendeel. Dit is een foto van onze achtertuin, van het park om de hoek, de volgende vakantiebestemming. Wie goed kijkt (‘doe maar, je bent er nu toch’, zou mijn sportinstructeur zeggen), ziet zijn eigen afval drijven.

Plastic flesjes drijven in het meer. Beeld Darko Vojinovic / AP
Plastic flesjes drijven in het meer.Beeld Darko Vojinovic / AP
Meer over