InterviewSitanan Satsaksit

Negen Thaise activisten in ballingschap zijn al verdwenen. Haar broer is de negende

Sitanan Satsaksit: ‘Hij was zijn leven lang aan het lobbyen voor de goede zaak.’ Beeld Antoine Raab
Sitanan Satsaksit: ‘Hij was zijn leven lang aan het lobbyen voor de goede zaak.’Beeld Antoine Raab

Over de telefoon hoorde ze hoe haar broer werd ontvoerd in Cambodja. Wanchalearm Satsaksit is het laatste slachtoffer van het Thaise schrikbewind tegen dissidenten in ballingschap. Gesteund door de protestbeweging zoekt Sitanan opheldering.

Sitanan Satsaksit hangt net een paar minuten aan de telefoon met haar jongere broer Wanchalearm, terwijl die voor zijn appartementencomplex in de Cambodjaanse hoofdstad Phnom Penh een bakje gehaktballetjes eet. Opeens hoort ze een luide knal. ‘Ik dacht eerst aan een auto-ongeluk. Daarna hoorde ik hem zeggen: ‘Ik krijg geen adem, ik krijg geen adem.’’ De ontvoering is begonnen.

De daders merken niet dat Wanchalearm oortjes draagt die via bluetooth met zijn telefoon zijn verbonden. Zo kan Sitanan nog een kwartier meeluisteren naar de mannen in de auto. ‘Ze spraken geen Thai. Ik weet bijna zeker dat ik ze Cambodjaans hoorde spreken.’

De 37-jarige Wanchalearm Satsaksit werd op 4 juni het nieuwste slachtoffer van het Thaise schrikbewind tegen dissidenten in ballingschap. Sinds 2016 verdwenen negen Thaise pro-democratische activisten van de aardbodem. Mensenrechtenorganisaties houden de Thaise premier Prayuth Chan-o-cha verantwoordelijk. De oud-legerleider pleegde in 2014 een militaire coup en begon een klopjacht op activisten. Meer dan honderd van hen vluchtten naar buurlanden Laos en Cambodja.

Hun aanwezigheid werd daar aanvankelijk gedoogd, maar na twee jaar verdween de eerste van vijf Thaise dissidenten in Laos. De lichamen van twee van hen, Chatchan Buphawan en Kraidej Luelert, werden vorig jaar aan de Thaise kant van de Mekong-rivier teruggevonden. Ze waren ernstig toegetakeld, hun lichamen volgestopt met stenen. Drie andere dissidenten verbleven eerst in Laos, maar weken na de moord op Chatchan en Kraidej uit naar Vietnam. Daar werden ze gearresteerd en uitgeleverd aan Thailand. Sindsdien is niets meer van hen vernomen. Wanchalearm is nummer negen.

Vergeleken met de acht eerdere vermissingszaken krijgt zijn zaak opmerkelijk veel aandacht. Dat komt doordat hij op een gevoelig moment werd ontvoerd. Sinds begin dit jaar demonstreren jongeren in Thailand tegen de autoritaire regering van Prayuth, die vorig jaar door middel van omstreden verkiezingen zijn macht bestendigde. Wanchalearms beeltenis is geregeld te zien te midden van de hordes demonstranten in Bangkok. Opheldering over zijn zaak is een van hun eisen.

Gesteund door de protestbeweging is zijn zus Sitanan (48) nu met een aantal activistische advocaten naar Phnom Penh afgereisd. ‘Ik wil gerechtigheid’, zegt ze tijdens een gesprek in een vrijwel verlaten hotel in het centrum. De keuze viel op dit hotel omdat de Thaise eigenaar een bekende is. ‘Hier voelen we ons veilig.’

Dat Sitanan met haar jongere broer belde op het moment van de ontvoering is niet helemaal toevallig. ‘We waren heel hecht met elkaar, ik sprak hem wel vijf keer per dag.’ Ze omschrijft Wanchalearm als ‘een blije, verbaal sterke jongen’ die als tiener al sociaal betrokken was. Op de middelbare school was hij voorzitter van de leerlingenvereniging, na zijn studie politieke wetenschappen werd hij jeugdwerker. ‘De ene keer hielp hij slachtoffers van de tsunami, dan voerde hij weer actie voor behoud van mangrovebossen. Hij was zijn leven lang aan het lobbyen voor de goede zaak.’

Grappen over het regime

Vanwege zijn grote netwerk onder jongeren werd Wanchalearm door regeringspartij Pheu Thai binnengehaald als campagnemedewerker. Nadat generaal Prayuth in 2014 met geweld de macht had overgenomen, werd Wanchalearm opgeroepen zich te melden voor een heropvoedingskamp. Omdat hij twijfelde of hij dat zou overleven, zette hij koers naar het vliegveld.

In Cambodja ontpopte Wanchalearm, die zich ook wel Tar noemde, zich als een online-activist die het regime met satirische grappen belachelijk maakte. Wanchalearm, die een voorliefde had voor kleurige hawaii-achtige overhemden, richtte zijn vizier vooral op premier Prayuth, die hij onder meer een ‘stomme klootzak’ noemde. Hij sprak ook over de noodzaak de macht terug te pakken van het leger. ‘Verlies de hoop niet, want er is een macht die ertoe doet en dat is de kracht van de massa’, schreef hij op de dag dat hij verdween. Nog altijd laten mensen steunbetuigingen achter op zijn profiel, vaak in de vorm van ‘III’, oftewel drie opgestoken vingers, het symbool van de Thaise protestbeweging – ontleend aan de film The Hunger Games.

Sitanan Satsaksit met een foto van haar broer Wanchalearm. Beeld Antoine Raab
Sitanan Satsaksit met een foto van haar broer Wanchalearm.Beeld Antoine Raab

Wanchalearm stond niet bekend als een prominente dissident. Wel was er in 2018 een arrestatiebevel bijgekomen, toen hij wegens zijn Facebook-activiteiten werd aangeklaagd voor overtreding van de wet tegen internetcriminaliteit. De verantwoordelijk generaal zei destijds: ‘Ook al is hij niet in Thailand, dat betekent niet dat hij buiten bereik van de Thaise politie is. We zullen hem vinden, arresteren en terugbrengen.’

Sinds hij uit Thailand is gevlucht, ontmoette Sitanan haar broer twee keer ‘in een derde land’. Wanchalearm was doorgaans goedgemutst, maar Sitanan merkte dat hij niet meer de onbevangenheid had van voorheen. ‘Hij zei: ‘Ik heb een plek om te slapen en ik heb genoeg te eten, dus ik heb niks te klagen.’

Met een ontvoering hield hij geen rekening, zegt Sitanan. De enige keer dat hij zich zorgen maakte was toen hij eind 2019 een tijdje werd gevolgd door een paar mannen. Hun moeder kreeg thuis in het noordoosten van Thailand weleens bezoek van agenten of soldaten, die kwamen vragen waar Wanchalearm zich schuilhield. Na een lange pauze dook de politie afgelopen mei ineens weer op bij haar voordeur.

Volgens Sitanans advocaten, die ook de families van andere verdwenen dissidenten bijstaan, is Wanchalearms zaak bijzonder omdat er bewijs is. Daags na de ontvoering dook een bewakingsvideo op waarin te zien is hoe op het tijdstip van de ontvoering een zwarte Toyota Highlander wegstuift van het appartementencomplex in Phnom Penh waar Wanchalearm woonde. Getuigen, die ook op de beelden te zien zijn, vertellen later tegen journalisten dat ze drie gewapende en gemaskerde mannen hebben gezien. De huisgenoot van Wanchalearm nam contact op met de familie en stuurde enkele persoonlijke bezittingen op, zoals zijn bril.

Toch claimt de Cambodjaanse politie dat er geen aanwijzingen zijn dat Wanchalearm daadwerkelijk in het desbetreffende appartementencomplex woonde. Zijn visum zou bovendien al in 2017 verlopen zijn, een teken dat hij mogelijk het land al had verlaten. De zwarte Toyota, die een vals kenteken had, is nooit gevonden. En de getuigen, die verklaarden nu tegenover de politie geen ontvoering te hebben gezien. ‘We hebben geprobeerd het te onderzoeken, maar als het hier niet heeft plaatsgevonden, waar moeten we dan zoeken?’, aldus de Cambodjaanse politiechef.

Sitanan Satsaksit: 'Ik kan tegen mezelf zeggen dat ik mijn best heb gedaan.’ Beeld Antoine Raab
Sitanan Satsaksit: 'Ik kan tegen mezelf zeggen dat ik mijn best heb gedaan.’Beeld Antoine Raab

Strafrechtelijk onderzoek

Ondanks de innige samenwerking tussen de Zuidoost-Aziatische buren hopen Sitanan en haar advocaten de rechter te overtuigen een strafrechtelijk onderzoek te beginnen. Een lokale advocaat diende eerder dit jaar een verzoek in, waarna Sitanan werd opgeroepen om op 8 december haar zegje te doen tijdens een hoorzitting.

Tijdens hun verblijf in Phnom Penh hoopt Sitanan ook via informele kanalen meer te horen over het lot van Wanchalearm. Verder wil ze de persoonlijke bezittingen van haar broer opvragen, om thuis aan hun moeder te geven. Waar de spullen zijn, is onduidelijk. Volgens Wanchalearms huisgenoot, die ze niet meer kunnen bereiken, was het appartement de avond na de ontvoering leeggehaald.

De kans is aanzienlijk dat Sitanan na de hoorzitting met lege handen naar huis gaat. ‘Ook dan ben ik niet voor niets gekomen’, zegt ze. ‘We hebben ervoor gezorgd dat de waarheid weer verteld is. Ik kan tegen mezelf zeggen dat ik mijn best heb gedaan.’

Zelf was Sitanan nooit politiek actief, maar Wanchalearms ontvoering heeft iets losgemaakt. Ze vecht sindsdien ook voor de rechten van de families van de andere dissidenten. De afgelopen maanden sloeg ze nauwelijks een demonstratie over.

Ze kijkt naar de lege plek naast haar. ‘Hij kon heel grappig zijn. Als hij hier nu zou zijn, weet ik zeker dat hij meteen de draak met me zou steken en zou zeggen: ‘Had je nou zeven jaar nodig om te zien dat het belangrijk was wat ik deed?’

Meer over