Negen miljoen apparaten van de straat

Vanaf deze maand zijn de producenten van bruin-, wit- en grijsgoed verantwoordelijk voor de verwerking van hun apparaten. Daartoe is een omvangrijk inzamelingssysteem opgezet....

DOORGAANS is januari de maand van de uitverkoop. Maar sinds het begin van het nieuwe jaar moet de consument juist extra diep in de buidel tasten voor de aanschaf van verschillende huishoudelijke apparaten. Veertig gulden bovenop de prijs van een koelkast, vijfentwintig gulden meer voor een televisie en twintig gulden extra voor een fornuis. Al dat geld is nodig om straks, wanneer het fonkelnieuwe apparaat zijn glans heeft verloren, gedegen verwerking van het afdankertje mogelijk te maken.

'Producentenverantwoordelijkheid' heet dat in goed milieujargon. Producenten en importeurs hebben sinds 1 januari de wettelijke plicht weggegooide goederen terug te nemen en zo goed mogelijk te verwerken. 'Duurzame goederen' worden ze genoemd, maar ze belanden tegenwoordig sneller dan ooit op de schroothoop omdat ze moeten worden vervangen ze door een sneller, breder, mobieler of leuker exemplaar.

Volgens een schatting van het ministerie van Milieubeheer worden jaarlijks negen miljoen apparaten aan de straat gezet. Een klein percentage van die koelkasten, wasmachines, televisies en computers vindt zijn weg in het kringloopcircuit, maar het merendeel komt terecht op de stortplaats of in de verbrandingsinstallatie.

Al bijna tien jaar worden de producenten en importeurs gemaand zich te bekommeren om het lot van de door hen vervaardigde goederen in de afvalfase. Tot nog toe bleken die pogingen tevergeefs. Ze weigerden een vrijwillige regeling waar minister Nijpels van Milieubeheer met zachte hand op aanstuurde. Ze saboteerden een convenant, waar minister Alders zijn tanden op stuk beet. Nu krijgen ze, geheel in strijd met de tijdgeest, ouderwetse regelgeving van bovenaf opgelegd.

Aanvankelijk wilde de overheid alleen oude, cfk-houdende koelkasten op verantwoorde wijze ontmantelen. De dralende producenten en importeurs moeten nu sinds 1 januari ook ander witgoed (wasmachines, fornuizen), bruingoed (televisies, videorecorders en grijsgoed (computers, faxen, printers en telefoons) inzamelen en verwerken.

En er komt nog meer. Per 1 januari 2000 volgt het zogeheten klein wit- en bruingoed. Kruimeldieven, accuboortjes, speelgoed, ladyshaves en scheerapparaten zullen dan als voorschot op milieuverantwoorde verwerking naar verwachting enkele guldens duurder worden.

De kosten voor de verwerking worden door middel van de verwijderingsbijdrage verhaald op de consument. Erg principieel lijkt de regeling daarmee niet. 'Ach, de producenten hadden het toch wel verhaald op de consument', meent Kees Veerman van de directie Afvalstoffen van het ministerie van VROM. Drieënhalf jaar lang heeft hij zich ingezet voor de regeling.

Veerman denkt dat de terugnameplicht een prikkel vormt voor een milieuvriendelijker ontwerp van nieuwe producten, waardoor de verwerking straks eenvoudiger wordt. Nu belanden nog veel mengsels van kunststoffen in de afvaloven, omdat geen mens er wat mee kan. Wanneer een televisie slechts uit één soort kunststof bestaat, kunnen de producenten gemakkelijker een nieuwe bestemming vinden.

Op de producentenverantwoordelijkheid valt nog wel wat meer af te dingen. Behalve de consument die extra voor de goederen moet betalen, is namelijk een belangrijke taak weggelegd voor de gemeenten die speciale inzameldepots gaan beheren. In totaal zullen de apparaten op vijftig tot zestig zogeheten regionale overslagstations worden gesorteerd en opgestapeld.

Peter Cras, directeur van de NVRD, die de gemeentelijke afval- en reinigingsdiensten vertegenwoordigt, vocht de afgelopen maanden een stevig robbertje met de producenten en importeurs. Nu de stofwolken zijn opgetrokken, lijken de gemeenten de winnaar.

'Aanvankelijk wilden de producenten ons de gehele inzameling en het transport voor niets laten uitvoeren, nu doen we slechts een deel en krijgen we ervoor betaald', zegt Cras tevreden. Na lang tegenstribbelen ontfermen de producenten zich ook over de zogeheten verweesde toestellen, waarvan de producent, bijvoorbeeld door een faillissement, op het kerkhof ligt. Eerst was deze afvalstroom, die wordt geschat op een kwart van het totaal, louter een zaak van de overheid.

Burgers brengen de afdankertjes, of de gemeenten plukken ze van de straat. Volle, ongesorteerde containers worden naar een regionaal overslagstation gebracht. Daar ordenen medewerkers de boel en verwijderen vervuiling uit fritespannen, stofzuigers en koelkasten Cras: 'De producenten betalen ons twee tot vierenhalve gulden per apparaat. Vermoedelijk spelen we quitte. Tot stijging van de afvalstoffenheffing zal het niet leiden.'

Pas daarna komen de producenten in beeld. 'We halen het spul op bij het overslagstation', zegt Willem Canneman, directeur van de NVMP, een speciaal voor de gelegenheid in het leven geroepen organisatie van wit- en bruingoedfabrikanten. 'Mensen die een nieuw apparaat kopen, kunnen het oude exemplaar behalve bij de gemeente ook bij de detailhandel inleveren. We werken aan retourlogistiek: vrachtwagens die nu leeg terugrijden, kunnen straks oude toestellen direct naar het depot brengen', aldus Canneman. De computerfabrikanten hebben hiervoor een aparte organisatie opgericht.

De koelkasten gaan naar Coolrec in Eindhoven. Dat bedrijf heeft al acht jaar ervaring met het afzuigen van cfk's uit pur-schuim. Ook staal, aluminium en koper worden gescheiden. 'Mirec en ook Coolrec gaan met het bruingoed aan de slag', zegt Canneman. Die bedrijven strippen snoeren, knippen koper en verpulveren beeldschermglas, dat bijvoorbeeld terugkeert in nieuw televisieglas. Canneman heeft bovendien een contract met verwerker HKS, die wasmachines en fornuizen vershreddert tot pakketjes schroot, die bij Hoogovens worden hergebruikt.

De komende maanden zal Canneman's kas stevig worden gespekt met het geld van burgers die een nieuw apparaat kopen. Daarvan betaalt de NVMP het transport en de verwerking. Hij weet niet of de gevraagde premies op de apparaten te hoog zijn. 'We beginnen voorzichtig. Ik weet niet wat ik op mijn nek krijg als Postbus 51 dit voorjaar reclame gaat maken. We vrezen het zoldereffect: allerhande apparaten die op zolders verstoffen en die vanaf dit voorjaar vrijkomen.'

Frits Steenhuisen, hoofd afvalmanagement bij milieu-adviesbureau CREM, gaat de ingezamelde afvalstromen wit- en bruingoed meten. Hij vermoedt dat de producenten de premies royaal hebben ingeschat. 'Dat is niet erg. Beter volgend jaar naar beneden bijstellen, dan de bijdrage verhogen. Dat is ook gebeurd met de verwerkingsbijdrage voor auto's, die vorig zakte van 250 naar 150 gulden.' Een onafhankelijke accountant controleert of de verwijderingsbijdragen niet op een oneigenlijke manier worden gebruikt.

René Didde

Meer over