Nederlandse VN'ers zagen in enclave Srebrenica weinig gruwelijkheden Serviërs Couzy verwijt NAVO falen bij luchtsteun

De NAVO heeft volgens landmachtbevelhebber generaal Couzy gefaald bij het geven van luchtsteun aan de Nederlandse VN'ers in Srebrenica. Toen Dutchbat een week geleden werd aangevallen door de Bosnische Serviërs, kwam de gevraagde luchtsteun te laat....

Van onze verslaggever

Hans Moleman

ZAGREB

'Alleen de Nederlandse F-16's waren effectief. Die schakelden twee tanks uit. De andere toestellen waren hun doelen kwijt, moesten op het vitale moment weg om bij te tanken of verdwenen omdat ze werden aangestraald door de radar van de Servische luchtafweer.'

Couzy ventileerde zijn kritiek aan het adres van de NAVO-luchtmacht zondag na afloop van een persconferentie in Zagreb. Couzy was samen met premier Kok, minister Voorhoeve van Defensie en een in legertenue gestoken kroonprins Willem-Alexander naar de Kroatische hoofdstad gekomen ter gelegenheid van de veilige terugkeer van Dutchbat. De ruim driehonderd Nederlandse VN'ers kwamen zaterdagochtend aan op de VN-basis Kamp Pleso bij Zagreb. Maandag wordt Dutchbat naar huis gevlogen.

Volgens de generaal heeft Dutchbat niet steeds toezicht kunnen uitoefenen op de veilige aftocht van de Moslim-vluchtelingen uit het gevallen veilige gebied. Op de tweede dag dat de Serviërs met bussen en vrachtwagens massaal vluchtelingen van de Nederlandse VN-basis in Potocari afvoerden richting Tuzla, waren er onderweg (op een traject van vijftig kilometer) slechts vier of vijf Nederlandse controleposten.

De dag ervoor konden Nederlandse VN'ers nog wel redelijk toezicht houden. Zij probeerden steeds met hun Mercedes-jeeps de konvooien vluchtelingen over de hele afstand te volgen. Ongeregelde troepen van de Bosnische generaal Mladic beroofden de VN'ers onderweg echter van bijna al hun escortevoertuigen (veertien stuks). De commandant van Dutchbat, overste Karremans, besloot daarna het toezicht te beperken.

Volgens Couzy hebben de VN'ers zelf onderweg geen gruwelijkheden geconstateerd van Bosnisch-Servische soldaten tegen vluchtelingen. 'Maar ik moet toegeven dat we niet hebben kunnen waarnemen wat er tussen onze controleposten is gebeurd.' Minister Voorhoeve, die vorige week de Serviërs van genocide beschuldigde, herhaalde die opvatting. 'Al zou maar tweederde van de verhalen waar zijn.'

Generaal Couzy gaf zondag voor het eerst een duidelijk opsomming van de oorlogsmisdaden die soldaten van Dutchbat wel zelf hebben gezien. Vlak bij het VN-kamp in Potocari hebben twee blauwhelmen waargenomen hoe Serviërs negen Moslim-mannen afvoerden naar een huis. Er volgde geweervuur. Even later troffen de VN'ers negen lijken aan. 'In de rug geschoten. Van deze oorlogsmisdaad zijn foto's genomen', aldus Couzy.

Andere militairen van Dutchbat hebben ook negen lijken in een huis gezien, en daar foto's van genomen. 'Het is mogelijk dat dit dezelfde lijken waren. De foto's moeten nog worden vergeleken', zei Couzy. Verder zag een VN'er hoe een Moslim naar een ander huis bij het kamp werd meegenomen en een schot door het hoofd kreeg. Ook hebben VN'ers gezien dat vluchtelingen die naar de bussen werden gedreven, zijn geschopt en geslagen. De Serviërs hielden hiermee op toen ze de VN'ers zagen.

Een ander incident waarvan Nederlandse blauwhelmen in de verte getuigen waren, was een schermutseling tussen Moslim-soldaten onderling, vermoedelijk omdat de ene groep wilde vluchten en de andere vond dat ze moesten blijven. 'Ook daarbij zijn slachtoffers gevallen, want er werden even later lichamen weggehaald.'

De bevelhebber van de landmacht beklemtoonde dat Dutchbat zich, gelet op de omstandigheden, 'buitengewoon professioneel en menswaardig' heeft gekweten van zijn opdracht om de bevolking van Srebrenica te beschermen. 'Ik ben trots op de eenheid. Dutchbat heeft gedaan wat mogelijk was.'

Op vragen over het lot van de Moslim-mannen die na de verovering van Srebrenica door de Serviërs werden afgevoerd, moesten Couzy en Karremans het antwoord schuldig blijven.

Minister Voorhoeve zei het zeer verontrustend te vinden dat de Serviërs tot op de dag van vandaag geen waarnemers van het Rode Kruis bij deze gevangenen willen toelaten. 'Er is een getuigenverklaring van een Servisch echtpaar dat er in de buurt van de enclave de afgelopen week zestienhonderd mannen zijn gedood op een schoolplein. Maar dit verhaal is onbevestigd. We hebben geen duidelijk beeld. Ik weet ook niet of we de waarheid ooit kunnen achterhalen.'

Meer over