Nederlandse staat incasseert steeds meer misdaadwinsten Pluk-ze-wetgeving werpt vruchten af

De Pluk-ze-wetgeving begint langzaam vruchten af te werpen. Dat blijkt niet alleen uit de beslissing van de rechtbank in Den Haag om de leider van een drugsbende twintig miljoen gulden misdaadwinst te ontnemen....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Het Haagse vonnis werd bij het BOOM in Leeuwarden met vreugde begroet. 'Daar zijn we wel tevreden over', zegt directeur P. Everaars over de hoogste toegewezen claim sinds de invoering van de Pluk-ze-wetgeving in 1993. 'Het ontnemen begint naar ons gevoel een beetje te lopen.'

In de eerste helft van 1997 incasseerde de Nederlandse staat zestien miljoen gulden misdaadwinst, becijferde het BOOM. Everaars: 'Dat is een duidelijke break met 1996, toen in het hele jaar maar vijf miljoen gulden werd ontvangen.'

Het aantal ontnemingsvorderingen dat het OM indiende bij de rechtbanken vertoonde eveneens een stijging, al was deze maar klein. In het eerste halfjaar van 1997 werden 750 claims aangemeld tegen 1306 in heel 1996.

Dat betekent overigens niet dat justitie in korte tijd is veranderd in een gesmeerde 'plukmachine'. De gestelde doelen worden keer op keer naar beneden bijgesteld.

Voor 1997 ligt de lat bij tweeduizend ingediende vorderingen. In het huidige tempo wordt slechts driekwart daarvan gehaald. Voor 1996 stonden oorspronkelijk drieduizend vorderingen op het programma. De teller stokte bij minder dan de helft daarvan.

Onder meer ten behoeve van het plukken is het Openbaar Ministerie bezig met een inhaalslag op het gebied van het financieel rechercheren. Het financieel bewustzijn van opsporingsambtenaren moet worden verhoogd. Bij een inbreker moet niet alleen het breekijzer worden meegenomen als bewijsmateriaal, zo luidt de les, maar ook de boekhouding.

'Financieel rechercheren en ontnemen begint heel langzaam ingang te vinden bij politie en OM', zegt Everaars. 'De gevoeligheid daarvoor neemt toe, evenals de vertrouwdheid met het instrumentarium. Al kan het nog veel beter.'

Behalve een gebrek aan financiële ervaring bij opsporingsambtenaren, die deels moet worden opgevangen door het inhuren van dure externe accountants, kampt het OM ook met weerspannige rechters op Pluk-ze-gebied.

'Tussen de claim van de officier van justitie en het toegewezen bedrag door de rechtbank zit nu vaak nogal wat verschil', constateert Everaars. 'Er wordt altijd getwist over wat nu precies het voordeel is dat de verdachte feitelijk heeft genoten.'

Een nieuwe OM-richtlijn voor ontnemingszaken, waarin een arrest van de Hoge Raad uit juli is verwerkt, moet een einde maken aan die onenigheid. De Hoge Raad besloot dat criminelen voortaan alleen het feitelijk genoten voordeel kan worden ontnomen.

Een dief bijvoorbeeld hoeft niet langer de winkelwaarde van gestolen goed terug te betalen, maar slechts de prijs die de buit opbracht op de zwarte markt.

Everaars: 'Het OM zal dus moeten gaan onderzoeken wat zo'n man voor het gestolen goed heeft gekregen. Al heeft de Hoge Raad wel objectivering mogelijk gemaakt als de opbrengst niet met zekerheid is vast te stellen. Wat kan bijvoorbeeld een autodief vandaag de dag in het helerscircuit redelijkerwijs voor een gestolen auto krijgen? Het OM moet zich dus verdiepen in wat bepaalde goederen opbrengen op de zwarte markt; een soort beurskoers opmaken voor gestolen goed.'

Het arrest van de Hoge Raad betekende dat het OM haar verwachting over de Pluk-ze-opbrengsten moest bijstellen naar het lagere niveau van het feitelijk voordeel. Maar ook is de positie van burgers die slachtoffer worden van een misdaad, is verslechterd, zegt Everaars.

'Je verliest de koppeling van het voordeel van de verdachte aan het nadeel van het slachtoffer. Dat vinden wij heel onplezierig. Als het wederrechtelijk voordeel van een misdaad door de staat is geïncasseerd, kan een slachtoffer aan de overheid vragen om uitkering van dat voordeel. Nu heeft de overheid dus minder te bieden aan dat slachtoffer.'

Meer over