Nieuws

Nederlandse Hoge Raad stuurt arbitragezaak rond Russisch olie- en gasconcern Yukos terug naar af

Rusland hoeft aandeelhouders van het voormalige Russische olie- en gasbedrijf Yukos voorlopig niet te compenseren voor hun veronderstelde onrechtmatige onteigening. De Hoge Raad vernietigde vrijdag een eerder besluit hierover van het hof.

Bard van de Weijer
Een van de voormalige olievelden van het Russische oliebedrijf Yukos. Beeld AFP
Een van de voormalige olievelden van het Russische oliebedrijf Yukos.Beeld AFP

De zaak rond Yukos geldt als de grootste arbitragezaak ooit en begon rond de eeuwwisseling, toen het voormalige energieconcern door de Russische overheid werd ontmanteld. Volgens het Kremlin gebeurde dit omdat eigenaar Michail Chodorkovski zich met zijn onderneming schuldig had gemaakt aan belastingontduiking en fraude.

Chodorkovsky die, na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie talloze olievelden voor een habbekrats wist te bemachtigen en begin deze eeuw gold als de rijkste man van Rusland, belandde in de gevangenis en werd onteigend. Yukos werd in 2006 failliet verklaard en in losse onderdelen verkocht aan concurrenten.

Sindsdien streden de voormalige aandeelhouders van het concern voor een schadevergoeding. Dat gebeurde onder meer via het in Den Haag gevestigde Permanente Hof van Arbitrage, dat in 2014 oordeelde dat Yukos ten onrechte was ontmanteld. Op basis van die uitspraak eisten de aandeelhouders van Rusland een schadevergoeding van 50 miljard dollar.

Verrassende uitspraak

Het Kremlin ging in beroep. De Haagse rechtbank vernietigde het besluit van het Arbitragehof twee jaar later (geen schadevergoeding dus), waarop het hof in 2020 het besluit van de Haagse rechtbank op zijn beurt weer vernietigde (wel schadevergoeding). Vrijdag vernietigde de Hoge Raad dit besluit en verwees de zaak terug naar het Amsterdamse gerechtshof.

Volgens de Hoge Raad heeft het gerechtshof in Den Haag een deel van het betoog van de Russische Federatie ten onrechte buiten beschouwing gelaten. Volgens Moskou zouden de aandeelhouders in de arbitrageprocedure bedrog hebben gepleegd. Omdat het hof zich wel over dit onderdeel had moeten buigen, vernietigt de Hoge Raad het oordeel van het hof.

De uitspraak van vrijdag is verrassend. Eerder dit jaar adviseerde advocaat-generaal Paul Vlas aan de Hoge Raad over te gaan tot veroordeling van Rusland tot het betalen van schadevergoeding. Het advies van de advocaat-generaal wordt doorgaans opgevolgd. Vlas oordeelde dat Rusland een handelsverdrag heeft ondertekend waarin arbitrageregels zijn opgenomen. Moskou heeft het verdrag echter nooit geratificeerd, waardoor het vindt dat het niet gehouden is aan arbitrageuitspraken.

Meer over