Bellen metKoen Haegens

Nederlandse economie overwint coronarecessie: ‘Opvallend dat iedereen het meteen over de risico’s heeft’

Uit ramingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bleek deze week dat de economie in het tweede kwartaal fors is gegroeid. Kan de champagne ontkurkt worden, of dreigen er nieuwe problemen? We bellen met economieverslaggever Koen Haegens.

Medewerkers van online supermarkt Picnic op kantoor.  Beeld ANP
Medewerkers van online supermarkt Picnic op kantoor.Beeld ANP

De economie draait op volle toeren, het geld rolt en het CBS heeft het over de sterkte kwartaalgroei sinds de Tweede Wereldoorlog. Moeten we nu vrezen voor oververhitting van de economie?

‘Het is wel opvallend dat iedereen het meteen over de risico’s heeft met deze mooie cijfers. Zo lijkt het alsof het nooit goed is. Natuurlijk, risico’s zijn er altijd, maar Nederland mag best even stil staan bij hoe goed het gaat.

‘Een jaar geleden waren er enorme zorgen. Er werd een enorme werkloosheid voorspeld. Er werd gesproken over een faillissementsgolf die over ons heen zou komen rollen. Bedrijven zouden in de problemen komen en daarna de banken omdat bedrijven en consumenten hun leningen niet zouden kunnen aflossen.

‘In het zwartste scenario zouden we een herhaling van de crisis van 2008 krijgen, met een crisis die jaren zou aanhouden. Dat is allemaal niet gebeurd.’

Hoe komt dat?

‘Als je eerlijk kijkt, is de aanpak van de economische recessie volgens het boekje geweest. In een recessie krijg je angst en onzekerheid en gaan mensen minder uitgeven, bedrijven vallen om. Door de lockdown zaten mensen verplicht thuis en gaven ze hun geld niet uit.

‘De overheid is in dat gat gesprongen: de lonen werden doorbetaald, gederfde inkomsten van bedrijven werden door de overheid vergoed. Door miljarden in de economie te pompen is die echt door de overheid op de been gehouden en dat zie je nu. Zodra de lockdown verdwenen was, gingen mensen door met geld uitgeven. Het opgespaarde geld is in de economie terechtgekomen.

‘En dat is precies het omgekeerde van de crisis van tien jaar geleden, toen de overheid en de consumenten de hand op de knip hielden. Bedrijven investeerden niet, namen geen mensen aan. Dat heeft de overheid nu beter aangepakt: niet bezuinigen als het economisch slecht gaat. Sta daar even bij stil voor we nieuwe rampen voorspellen.’

Gaat de overheid nog iets van die miljarden terugzien die in de pandemie zijn uitgedeeld? De rekening van deze crisis moet toch uiteindelijk door iemand betaald worden?

‘Dat bonnetje wordt nu ook betaald. Als je kijkt naar de cijfers van de Nederlandse staatsschuld zie je dat het beleid ertoe leidt dat al die uitgaven zichzelf terugbetalen.

‘Als de overheid de economie niet overeind had gehouden dan waren er veel meer werklozen geweest, dan waren bedrijven omgevallen. Dat had meer uitkeringen betekend, meer mensen in de bijstand, minder inkomstenbelasting. Maar door al die steunmaatregelen, al die extra uitgaven, verdient de overheid nu geld terug in de vorm van belastinginkomsten, precies zoals Keynesiaanse economen zeggen.

‘De schuldquote van Nederland, de staatsschuld als percentage van het bruto binnenlands product, zat voor de crisis onder de 50 procent. Die is door alle uitgaven wel gestegen, maar niet serieus boven de 60 procent uitgekomen. En de voorspellingen zijn dat die de komende jaren daalt naar 55, 53 procent. Dan behoort Nederland in Europa echt tot de aller laagste staatsschuld.

‘Natuurlijk zullen we de komende tijd nog veel horen over roekeloze uitgaven van de overheid, miljoenen die over de balk zijn gesmeten, bijvoorbeeld aan die hele testmaatschappij, maar al met al is de economie gewoon blijven draaien. Bedrijven maken weer winst, mensen werken, ze consumeren. En alle belastinginkomsten die daar uit voortkomen zorgen er voor dat de overheidsfinanciën heel snel op orde zijn. Dat is toch echt wat anders dan een langdurige crisis, die miljarden had gekost.’

Als ik je zo beluister, hoeft een nieuw kabinet eigenlijk weinig aan de economie te doen?

‘Nee hoor, er is genoeg te doen. Alleen hoeven ze geen ingewikkeld herstelplan meer te maken. Daar werd een half jaar geleden nog over gesproken, nieuwe wegen en rails aanleggen om mensen maar aan het werk te helpen. Zo’n pot is nu niet meer nodig.

‘Maar de overheid moet wel aan de slag met het versneld afbouwen van de steunmaatregelen. Er zijn miljarden gestoken in bedrijven om ze te helpen met de vaste lasten. Dat programma is verlengd tot en met september. Het ligt niet voor de hand dat het weer verlengd wordt.

‘Daarnaast is er nog een soort sluipende coronasteun verstrekt, zoals de CO2 belasting voor de zware industrie. Daar is heel lang over gediscussieerd en toen die zou worden ingevoerd, kwam ineens corona. Maar nu draait de industrie weer hartstikke goed en is uitstel van die heffing voor de uitstoot niet meer nodig, lijkt me.’

Gaat de consument eigenlijk nog iets merken van de economische groei? Wat houden zij er aan over?

‘Het is niet vanzelfsprekend dat als de economie lekker groeit de mensen in Nederland het ook beter krijgen. Een hoger bbp betekent niet automatisch een beter leven en meer geluk, maar het kan er wel bij helpen.

‘De werkloosheid is gedaald naar 3,3 procent van de beroepsbevolking, terwijl het dubbele was verwacht. Een lage werkloosheid, krapte op de arbeidsmarkt kan op langere termijn leiden tot hogere lonen en meer vaste contracten.

‘Sommige mensen zien die krapte als nieuwe bedreiging van de economie, maar dat hoeft niet meteen. Opvallend is dat de krapte in eerste instantie speelt in sectoren die nou niet direct bekend staan om hoge lonen, zoals de horeca. Werkgevers zullen beter hun best moeten doen personeel te vinden, bijvoorbeeld door ze meer te bieden.’

Op korte termijn zie je geen grote economische risico’s?

‘Nee, wel op langere termijn. Her en der schieten de prijzen al wel omhoog, bijvoorbeeld van grondstoffen. Computerchips zijn bijvoorbeeld ook veel schaarser en duurder geworden. Daardoor kunnen autobedrijven bijvoorbeeld minder produceren dan ze willen.

‘Het vervoer in scheepscontainers is echt enorm duur geworden. Sinterklaas- en kerstprullaria hier op tijd krijgen, kan nog wel eens een probleem gaan worden. In het Verenigd Koninkrijk waarschuwen ze om binnenkort al in te slaan voor de feestdagen om nog op tijd te zijn. En die schaarste en het dure vervoer gaan doorwerken in de prijzen in de winkel. Dat kan leiden tot inflatie.’

Hoe erg is dat?

‘Inflatie heeft altijd winnaars en verliezers. Het is slecht voor de consument, hij betaalt wat meer voor zijn spullen. Maar we hebben het hier over een paar procent hè, geen hyperinflatie. Dus dat valt wel mee.

‘Voor centrale banken is het goed nieuws. Zij stimuleren de economie al heel lang met en heel lage rente en de aankoop van schulden. Op dat beleid is veel kritiek, bijvoorbeeld van gepensioneerden die door de lage rente voortdurend een dreiging zien van het verlagen van hun pensioenen.

‘Als de inflatie stijgt, kan de rente wat omhoog en kunnen centrale banken langzaam terug naar een iets normaler beleid. De afgelopen jaren heeft de Europese Centrale Bank (ECB) massaal ingegrepen om de prijzen stabiel te houden en was er sprake van een hele lage inflatie, en zelfs een dreiging van deflatie.

‘Maar goed, niet alle economen zijn het er over eens hoe groot de gevolgen van inflatie zullen zijn. Als de inflatie stijgt naar 5 of zelfs 10 procent, dan dreigt de economie in een soort cirkel te komen. Dan gaan werknemers meer loon eisen, omdat ze voor hetzelfde geld veel minder kunnen kopen.

‘Het gevolg daarvan is dat bedrijven hun prijzen verhogen om de extra loonkosten te dekken. Dan krijg je een soort loonprijsspiraal, volgens sommige economen dan. De laatste keer dat dit in Nederland gebeurde was in een jaren ’70.’

Meer over