Nederlands verzet tegen Pinochet

ONMIDDELLIJK NA de staatsgreep van generaal Augusto Pinochet tegen president Salvador Allende, op 11 september 1973, ontstond in Nederland een brede solidariteitsbeweging die zich met vallen en opstaan inzet voor de democratie in Chili....

Op Zuid-Afrika na zijn voor geen enkel land zoveel Nederlanders de straat op gegaan als voor Chili. Tegen de dictatuur in buurland Argentinië is in Nederland nooit zo lang en fel gedemonstreerd, hoewel de militairen in Argentinië veel meer doden op hun geweten hebben dan Pinochet. De actievoerders richtten hun aandacht op Chili, omdat ze de marxistische ideeën van Allende omarmden en de junta in Argentinië nu eenmaal geen Allende had afgezet.

In 1989, toen Chili weer op democratische wijze een president koos, ging de solidariteitsbeweging als een nachtkaars uit. Sindsdien waren er nog twee oprispingen: in mei 1994, toen Pinochet een nachtje in het Amsterdamse Amstelhotel verbleef, en vorige maand, toen de ex-generaal in Londen werd gearresteerd.

Achter in Weg met Pinochet staat een grafiek die de ontwikkeling van de solidariteitsbewegingen bondig samenvat. Op 11 september 1974, een jaar na de staatsgreep, gingen twintigduizend Nederlanders de straat op. Vier jaar later waren er nog 2500 demonstranten over. De dalende lijn maakt in 1983 (als de Chileense economie en dictatuur in duigen dreigen te vallen) nog een piek naar ruim 7500 demonstranten. Ook in 1988 is er nog een eenmalige opleving, pal voor het referendum over Pinochets aanblijven.

Het Nederlandse verzet tegen de dictatuur bestond uit een bont gezelschap: marxisten, communisten, sociaal-democraten en anarchisten vormden de harde kern. Later sloten de christen-democraten zich schuchter bij de acties aan. De politici die zich het actiefst met Chili bezighielden, waren allemaal PvdA'ers: Den Uyl, Pronk, Herfkens en Van der Stoel.

Uit Beerends' overzicht blijkt dat de verschillende bloedgroepen binnen de solidariteitsbeweging het vaak fundamenteel met elkaar oneens waren over strategie en einddoel. De gematigde activisten vonden dat solidariteit en steun de belangrijkste doelstellingen waren en steunden de dialoog met Pinochet over een vreedzame machtsoverdracht. De extreem-linkse groepjes zagen hun solidariteit met Chili als onderdeel van de strijd voor het mondiale socialisme en wezen elk gesprek met de boeman af. Op bewonderenswaardige wijze slaagde het Chili Komitee Nederland, mede opgericht door Jan Pronk, er telkens in de ruzies te sussen en iedereen ervan te overtuigen dat de Chilenen niet de dupe mochten worden van het gekissebis in Nederland.

Beerends heeft op basis van de archieven van de belangrijkste actievoerders en interviews met de hoofdrolspelers een onderhoudend boekje geschreven voor Chili-fanaten. Met mierenijver heeft hij de richtingenstrijd binnen de solidariteitscomités onderzocht. Hij gaat uitgebreid in op de onderlinge ruzies; zo uitgebreid dat Weg met Pinochet op den duur verdrinkt in de namen en meningen van de actieleiders. Waarschijnlijk alleen voor de direct betrokkenen van toen is Weg met Pinochet echt de moeite waard, zij het louter als een nostalgisch déjà vu.

Art van Iperen

Hans Beerends: Weg met Pinochet - Een kwart eeuw solidariteit met Chili

Instituut voor Publiek en Politiek; 146 pagina's; * 32,90.

ISBN 90 6473 356 2.

Meer over