Nederlands helikopterfiasco in Libië: wie is de schuldige?

DEN HAAG - Topambtenaren van Buitenlandse Zaken en Defensie gaan tot het uiterste om hun minister niet de schuld te laten krijgen van het Libische helikopter-fiasco. Achter de schermen zijn zij verwikkeld in een hoog spel. Minister-president Mark Rutte is zich bewust van de spanningen tussen de twee departementen, en heeft volgens ingewijden de regie naar zich toegetrokken.

Van onze verslaggevers Jan Hoedeman en Theo Koelé
Het vliegtuig, met aan boord de drie Nederlandse militairen die twaalf dagen vast zaten in Libië, komt aan op vliegbasis Eindhoven. © anp Beeld
Het vliegtuig, met aan boord de drie Nederlandse militairen die twaalf dagen vast zaten in Libië, komt aan op vliegbasis Eindhoven. © anp

De deadline is aanstaande dinsdag: dan moet er een brief aan de Tweede Kamer worden verstuurd waarin een bevredigend antwoord staat op de vraag hoe het kon gebeuren dat Nederland zich voor het eerst sinds 'Srebrenica' internationaal te kijk zette. Eind februari werd de bemannning van een Nederlandse helikopter door Kadhafi-getrouwe troepen opgepakt, bij een mislukte poging om een Nederlander en ten minste één andere Europeaan in veiligheid te brengen.

De bewindslieden hebben onderling geen ruzie, zo bezweren de ambtelijke entourages van VVD-minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken en CDA-minister Hans Hillen van Defensie. Maar de traditionele rivaliteit tussen beide ministeries steekt de kop op en de belangen zijn groot. Zeker ook omdat Hillen en Rosenthal in het eerste half jaar van hun ministerschap al de nodige blikschade hebben opgelopen.

Onbevredigende brief

Insiders verwachten dan ook dat er een onbevredigende brief komt over de toedracht van het opmerkelijke tripje met de Lynx-helikopter vanaf het fregat Hr. Ms. Tromp, dat voor de Libische kust lag. De lichtbewapende bemanning haalde drie dagen voor de provinciale statenverkiezingen van 2 maart met een helikopter op het strand van het Libische Sirte twee evacués op zonder toestemming van Libië. Een dag na de verkiezingen lekte het echec uit; de Nederlandse militairen bleven ruim anderhalve week in handen van Kadhafi.

De ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken zijn sindsdien bezig geweest met factfinding. Rosenthal nam dat zo serieus, dat hij een minitieus relaas inleverde. Daar werden de ambtenaren op Defensie nerveus van. Als dat in de brief aan de Kamer moest worden verwerkt, zou het prijsschieten worden voor de parlementariërs. Rutte hoorde de bezwaren aan en zou besloten hebben tot een gecomprimeerde versie van de feiten.

Nieuw materiaal

Afgelopen zaterdag leverde een van de evacués nieuw materiaal aan voor de reconstructie van de twee ministers. Een Zweedse lerares die door Nederland zou worden opgehaald, deed haar verhaal in NRC Handelsblad. Rose Eriksson zou samen met een Nederlandse ingenieur worden opgehaald per helikopter. Toen de Lynx landde, werd het toestel overmeesterd door veertig Kadhafi-aanhangers. Volgens Eriksson hadden zij plezier: 'Geen snuggere actie', grijnsden zij en arresteerden het gezelschap. De commandant der strijdkrachten Peter van Uhm vertelde vorige week in de Volkskrant dat de actie te doen leek. Waarom die toch jammerlijk mislukte, moeten Hillen en Rosenthal beantwoorden, zonder dat de een meer gezichtsverlies lijdt dan de ander.

Het is de vraag of de Kamer deze week toekomt aan een debat met de bewindslieden. Premier Rutte is van plan woensdag al te vertrekken naar Brussel, waar gesproken wordt over de financiële problemen in de EU. De regeringspartijen hechten zeer aan Ruttes aanwezigheid in Brussel.

Meer over