nieuws

Nederlanders willen best hun persoonlijke CO2-handelsysteem, zo lang de lasten eerlijk worden verdeeld

Nederlanders staan positief tegenover een persoonlijk emissiehandelssysteem om de uitstoot van CO2 terug te dringen. Met zo’n (nu nog fictief) systeem krijgt elk Nederlands huishouden een CO2-budget, dat besteed kan worden aan vliegreizen, autorijden, vleesconsumptie en energieverbruik in huis. Wie tekort komt, moet rechten bijkopen, wie overhoudt, kan eraan verdienen.

Een KLM-vliegtuig vliegt over het strand voor aankomst op de luchthaven van Sint Maarten.  Beeld ANP
Een KLM-vliegtuig vliegt over het strand voor aankomst op de luchthaven van Sint Maarten.Beeld ANP

Voorwaarde voor acceptatie is dat ook het bedrijfsleven meer gaat betalen voor de uitstoot van kooldioxide, blijkt uit een onderzoek door TNO onder een representatieve groep Nederlanders. ‘Tijdens een eerdere studie zagen we dat de klimaatdoelen makkelijker en goedkoper te halen zijn als burgers bewuster omgaan met energie’, zegt Ruud van den Brink van TNO. ‘Een handelssysteem kan hierbij helpen. Voor zover we weten is niet eerder onderzocht of hiervoor steun is.’

Die blijkt er te zijn, zolang Nederlanders maar weten dat de lasten eerlijk worden verdeeld. Tussen meer en minder kapitaalkrachtigen, en vooral tussen burgers en het bedrijfsleven. Dan is ongeveer tweederde van de bevolking voorstander. ‘De indruk bestaat dat het nu vooral de burger is die moet betalen voor de energietransitie, en dat het bedrijfsleven buiten schot blijft’, zegt onderzoeker energietransitie Joost Gerdes.

Een handelssysteem zonder extra belasting voor bedrijven en industrie kan daarom niet op een meerderheid rekenen. ‘Burgers vinden een eerlijk systeem heel belangrijk. Dan zijn ze bereid mee te doen’, zegt Gerdes. Met dit systeem krijgen huishoudens jaarlijks een hoeveelheid gratis uitstootrechten voor de belangrijkste componenten: energie in huis, vervoer (auto en vliegen) en vlees. Zij kunnen zelf kiezen hoe ze die besteden. Wie CO2-zuinig leeft, houdt rechten over die verkocht kunnen worden. Wie vaker wil vliegen, moet mogelijk bijkopen. Of bijvoorbeeld minder vlees eten. ‘Een van de voordelen is dat je anderen niet terecht hoeft te wijzen’, aldus Gerdes. ‘Iedereen krijgt in principe even veel rechten en kan zelf bepalen waaraan die worden besteed.’

. Beeld .
.Beeld .

Leefstijlverandering

De onderzoekers gaan ervan uit dat in 2030 het doel van het Klimaatakkoord is bereikt en 49 procent CO2-reductie is gerealiseerd. Het resterende koolstofbudget wordt dan verdeeld over alle huishoudens. Elk volgend jaar wordt het budget iets kleiner, tot het land in 2050 klimaatneutraal is.

‘Leefstijlverandering kan een belangrijke bijdrage leveren een het terugdringen van de CO2-uitstoot’, zegt Gerdes. ‘Maar tot nu toe wordt vooral uitgegaan van vrijwilligheid. Ons fictieve systeem gaat uit van een harde begrenzing en we hebben gekeken of burgers dit acceptabel vinden.’

Dat er haken en ogen zitten aan het idee, realiseren de onderzoekers zich. Zo is de uitvoering vermoedelijk complex. Ook worden minder kapitaalkrachtige Nederlanders in slecht geïsoleerde huurwoningen mogelijk harder getroffen, omdat zij een groot deel van hun budget kwijt zijn aan verwarming, zonder dat ze de mogelijkheid hebben hun huis te verbeteren. Ook mensen die afhankelijk zijn van hun auto moeten mogelijk deels worden ontzien. ‘Respondenten noemden dit ook geregeld als tekortkoming. Hiermee zou dus rekening gehouden moeten worden.’

Volgens de onderzoekers is het aan de politiek om te bepalen of er een handelssysteem komt. Ook is het volgens hen een optie om juist naar de aanbodzijde te kijken en daar een CO2-budget op te leggen, bijvoorbeeld voor de hoeveelheid fossiele brandstof die jaarlijks verkocht mag worden.

Niet iedereen is enthousiast over een koolstofbudget voor burgers. Dat we het klimaat maar op de bon moeten doen, gaat niet werken, zei hoogleraar duurzaam ondernemen Jan Jonker, die vorig jaar afzwaaide aan de Radboud Universiteit, eerder in de Volkskrant. ‘Ik zie een enorm uitvoeringsvraagstuk. Komt er een CO2-politie die gaat kijken of ik al over mijn budget ben? Een sympathiek, maar onuitvoerbaar idee.’

Om de doelstellingen van het Klimaatakkoord te halen, is minder reizen noodzakelijk. Willen we het doel van 2020 halen, dan heeft iedere Nederlander een budget van 1073 kilo CO2. Hoe ziet jouw vakantiejaar er dan uit?

Meer over