Nederland ging WO II in zonder munitie

Het Nederlandse leger was er aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog nog belabberder aan toe dan tot dusverre bekend is....

Van onze verslaggever

Staatssecretaris Van der Ploeg van Cultuur citeerde woensdag uit 'een zeer geheim mobilisatieverslag'.

Het biedt een ontluisterend beeld van de paraatheid van Nederlandse troepen. Er waren te weinig geweren, gasmaskers deugden niet, militairen trokken zonder munitie, noodrantsoen en ondergoed ten strijde. Zelfs de maten van hun schoenen waren 'incourant'.

Militairen konden veelal niet omgaan met de schaarse wapens waarover ze beschikten. Ze hadden amper vervoer: motorordonnansen moesten het stellen zonder motor, en het leger slaagde er niet in paarden te huren.

Er waren wel auto's, maar te weinig capabele chauffeurs. In het algemeen was 'de geest uitstekend maar de geoefendheid (. . .) slecht', concludeerde de Generale Staf.

Om onbekende redenen werden de stukken bij de Duitse inval niet vernietigd door de opstellers. Historicus L. de Jong, die de geschiedschrijving van de Tweede Wereldoorlog voor zijn rekening nam, kende de documenten niet.

Het archief van de Generale Staf werd in de zomer van 1940 door de bezetter in Berlijn opgeslagen. In 1945 namen Russische troepen het mee naar Moskou.

Pas veel later kwamen de verloren gewaande documenten boven water. Na langdurige onderhandelingen tussen Nederland en Rusland bevinden ze zich nu in het Algemeen Rijksarchief.

Van der Ploeg dankte de Russische ambassadeur in Nederland, A.G. Khodakov, voor de medewerking bij het overdragen van het Defensie-archief en talrijke andere documenten. Hij prees ook de Russische archivarissen die zich jaren ontfermd hebben over het in totaal 40 meter lange archief, en die ervoor zorgden dat het ongeschonden kon terugkeren.

Onder het materiaal bevinden zich brieven van schrijvers als Bertold Brecht, Joseph Roth en Max Brod, die met Franz Kafka was bevriend. De correspondentie was in het bezit van de Amsterdamse uitgeverij Allert de Lange.

Een bijzonder onderdeel van de in Moskou teruggevonden documenten vormt het archief van de Nijmeegse hoogleraar Robert Regout. Al ver voor de oorlog had hij contacten met Duitsers die zich tegen het nazi-regime keerden. Regout werd in 1940 opgepakt. Hij stierf in 1942 in Dachau.

Meer over