InterviewHenk Flipsen, directeur brancheorganisatie veevoeder Nevedi

Nederland dreigt Braziliaanse soja te boycotten. Maar kan dat wel?

Nederlandse supermarkten en de veevoederindustrie dreigen Brazilië met een boycot op landbouwgrondstoffen vanwege verdere kap van de Amazone. Maar valt het land als grootste producent van soja wel te omzeilen door Nederland?

Soja wordt geoogst op de boerderij Morro Azul, zo'n 70 kilometer van Tangara da Serra, Brazilië.  Beeld Paulo Fridman / Getty
Soja wordt geoogst op de boerderij Morro Azul, zo'n 70 kilometer van Tangara da Serra, Brazilië.Beeld Paulo Fridman / Getty

De beslissing is met twee weken uitgesteld, maar nog altijd hangt er een dreiging boven de Amazone. President Jair Bolsonaro wil een wet aannemen die de bescherming van het oerwoud verder verslechtert en bovendien landrovers straffeloos de grond laat houden die ze hebben afgenomen van inheemse volkeren.

Het was een stap te ver voor de grote Nederlandse superketens en veevoeders, die zich vorige week aansloten bij een groep internationale ondernemingen. In een brief dreigen ze Bolsonaro met een boycot op landbouwgrondstoffen, mocht hij de wet doordrukken.

Na China is Nederland de grootste importeur van Braziliaanse soja, dat daar nogal eens groeit op plekken waar eerder oerbos of andere kwetsbare natuur stond. Het eiwitrijke gewas eindigt hier vooral als veevoer. Het Wereld Natuur Fonds reageerde dan ook verheugd op de handtekening van de Nederlandse veevoerbranche Nevedi onder de dreigbrief.

‘Net als de andere ondertekenaars beogen wij dat de Braziliaanse regering tot inkeer komt’, zegt Nevedi-directeur Henk Flipsen.

Kan het eigenlijk wel, een land boycotten bij een bulkproduct als soja?

‘Als Nederlandse supers zeggen: we willen alleen nog vlees, eieren en melk in onze schappen van dieren die geen Braziliaanse soja hebben gegeten, dan kan dit. Wij hebben dan niets meer te zeggen; die markteisen werken keihard door in de gehele keten. Via de verwerkende industrie voor vlees, eieren en zuivel komt die bij de boeren terecht. Als leverancier van hun veevoer hebben wij daar vervolgens aan te voldoen. Wij kunnen redelijk flexibel handelen op de wereldmarkt voor soja. Door het bijvoorbeeld in Noord-Amerika in te kopen.’

U legt de boycot nu neer bij de supermarkten, maar jullie hebben zelf ook een handtekening gezet onder de brief aan Bolsonaro. Daar staan jullie toch wel achter?

‘Ja, maar wij hopen niet op een keiharde boycot van alle landbouwgrondstoffen. Het is heel stoer om te roepen: hup we doen dit als de wet er wel komt, maar je moet ook realistisch zijn over wat zo’n totale boycot betekent.’

Het betekent minder soja uit een land waar het belangrijkst oerwoud ter wereld moet wijken om het te verbouwen.

‘Het ligt complexer. Als we morgen alle soja uit Brazilië boycotten, dan benadelen we zowel de Nederlandse veehouder als de Braziliaanse sojaboer die daar wél netjes werkt. Alle soja voor Nederlands gebruik heeft nu al een certificaat dat ontbossing tegengaat. Het is niet fair de boeren die op ons verzoek aan bepaalde standaarden voldoen in de steek te laten. Dat helpt ook niet, want links en rechts zullen andere partijen, die geen eisen stellen, gewoon doorgaan met soja uit Brazilië halen.’

Wat als Brazilië die wet vandaag invoert en er komt een boycot, hoe zou die er volgens jullie dan uit moeten zien?

‘Het liefst zouden wij gecertificeerde soja willen blijven inkopen. Maar wel op een andere manier. Nu werkt de soja-certificering vergelijkbaar met groene stroom. Je koopt certificaten van boeren die ontbossingsvrij werken, maar de soja die wordt geleverd komt heel ergens anders vandaan. Wij zouden willen dat er een aparte stroom soja komt van de gecertificeerde boeren. Dat marktwerking op dit punt kan werken, blijkt uit een Duits voorbeeld. Daar ontstond een vraag naar niet-genetisch gemodificeerde gewassen voor melkvee. Binnen een paar maanden was een aparte keten opgezet.’

Laat de hele kwestie niet vooral zien dat we minder veevoer uit het buitenland moeten halen?

‘Er wordt in Europa al hard gewerkt aan een grotere eigen eiwitproductie. Onze boodschap aan Brazilië kan dit versnellen. Maar als het zo gemakkelijk was om soja als eiwitbron voor vee te vervangen, dan was het al gebeurd. We moeten iets in beweging zetten wat vanuit de markt niet vanzelf gebeurt, want alle alternatieven voor Braziliaanse soja zijn vooralsnog suboptimaal. Ook de soja uit Noord-Amerika.’

Het is niet in uw belang, maar gewoon minder veevoer importeren en daarmee minder vee houden voor de export zou hier volgens deskundigen de nodige problemen oplossen.

‘Minder kranten drukken is ook goed voor milieu. En als Philips exporteert zijn we wel trots.’

De impact is onvergelijkbaar. Met name door vee is er een stikstofcrisis, is driekwart van de kwetsbare natuur overbelast en kwam de bouw stil te liggen.

‘Ik weet dat dit het publieke gesprek is en wil niet het idee wekken dat we het hier niet over nadenken. Er zitten zeker grenzen aan de Nederlandse landbouw, maar zomaar een streep zetten door soja is te simpel. Wij produceren hier mede door dit gewas heel efficiënt zuivel en vlees. Zolang daar vraag naar is, verplaatst je met een inkrimping van de veestapel de productie alleen maar naar andere landen. Het is de vraag of je dan iets bijdraagt of dat je alleen je geweten hebt gesust.’

Meer over