NAVO-bevelsstructuur vertoont duidelijke fouten

De commandostructuur van de NAVO kan falen. Militairen zijn eerder geneigd te luisteren naar hun eigen regeringen dan naar hun superieur, die vaak een andere nationaliteit heeft....

De oorlog in Kosovo heeft belangrijke tekortkomingen in de commandostructuur van de NAVO aan het licht gebracht. Commandanten in het veld gehoorzaamden soms niet aan de opdrachten van opperbevelhebber Wesley Clark. Zij werden gesteund door hun nationale regeringen.

Het meest pregnante voorbeeld van deze 'insubordinatie', zoals sommige Amerikaanse NAVO-militairen het hebben genoemd, is de weigering van de Britse generaal Jackson om de Russen gewapenderhand weg te jagen van het vliegveld van Pristina. Jackson werd gesteund door zijn Britse superieur Guthrie.

Deze affaire kwam vorige week uitgebreid aan de orde in een toelichting van de Amerikaanse stafchef Henry Shelton in een hoorzitting voor de Senaat. Shelton vindt de weigering van Jackson 'zorgwekkend'. De Amerikaanse senator John Warner wil onderzoeken of Jacksons gedrag toelaatbaar is volgens de regels van het bondgenootschap. Als Jackson geen overtreding blijkt te hebben begaan, zouden de regels moeten worden gewijzigd.

Nadat Jackson van Clark het bevel had gekregen om het vliegveld van Pristina in te nemen, nam de Brit zijn toevlucht tot wat in Amerikaanse NAVO-kringen bekend staat als de 'rode-kaartprocedure'. Die procedure maakt het mogelijk dat lagere militairen de bevelen van een hogergeplaatste officier in de wind slaan. Ze moeten dan wel de toestemming hebben van hun eigen regeringen.

Volgens NAVO-militairen kan deze rode-kaartprocedure funest zijn voor de interne cohesie en solidariteit van de NAVO. Diplomaten op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel erkennen het probleem. 'Van alle troepen die nu in Kosovo zijn gelegerd, zijn de Russen misschien wel het betrouwbaarst. Bij hen weten we tenminste waar we aan toe zijn', aldus een van hen.

Hij bedoelt dat voor iedereen duidelijk is dat Rusland zijn orders alleen accepteert uit Moskou. 'Maar bij verscheidene andere commandanten moet je altijd rekening houden met nationale gevoeligheden', zegt een andere diplomaat.

Volgens een hoge functionaris zijn de problemen rond de inname van het vliegveld van Pristina niet uniek. 'We hebben het eerder gezien: in Bosnië weigerden sommige commandanten de bevelen voor de arrestatie van oorlogsmisdadigers uit te voeren. En de Nederlandse VN-eenheid in Srebrenica haalde zijn orders eerder uit Den Haag dan van de VN-commandant.'

De functionaris komt met een nog ouder voorbeeld: 'In de Korea-oorlog wilde de Amerikaanse generaal Douglas MacArthur, leider van de VN-interventiemacht, een atoombom gooien op China. De Britse premier Clement Attlee haastte zich toen naar Washington en haalde president Truman over om MacArthur te ontheffen van zijn taak.'

Hij geeft toe dat de affaire Jackson-Clark vragen oproept over de coherentie van het bondgenootschap. 'Stel dat de Russen binnenvallen in Turkije, en dat de opperbevelhebber een IJslandse commandant die toevallig ter plaatse is opdracht geeft om een strategische heuvel te heroveren. We kunnen dan niet hebben dat die officier eerst Reykjavik gaat raadplegen om te informeren of hij deze actie wel moet uitvoeren.'

Het probleem is echter moeilijk oplosbaar. 'Juist die nationale invalshoek is ook de kracht van de NAVO. Als we willen dat de lidstaten eenheden ter beschikking stellen aan de alliantie, moet je accepteren dat ze enige mate van zeggenschap willen houden over de manier waarop die worden ingezet', aldus een diplomaat.

Volgens deze zegsman is de benoeming van de Brit Robertson tot nieuwe secretaris-generaal van de NAVO ook mede ingegeven door de wens van de Amerikanen en Britten om 'een bruggenbouwer' te benoemen. 'Deze zaak heeft toch wonden achtergelaten, die nog moeilijker zullen genezen omdat Europa nu discussieert over de opbouw van een eigen defensie-identiteit. Dat willen de Amerikanen weliswaar graag, maar toch kijken ze met argusogen toe. Als iemand in staat is om hen gerust te stellen, is het Robertson wel.'

Meer over