Interview

'Natuurlijk ga ik terug naar Turkije, mijn leven is dáár'

De Nederlandse journaliste Fréderike Geerdink is naar Turkije teruggekeerd om daar vandaag te worden berecht vanwege haar publicaties over de Koerden. 'Ik geloof niet dat ik in de cel zal belanden.'

Sjors Van Beek
null Beeld Sanne De Wilde
Beeld Sanne De Wilde

'Voor Turkse, en meer nog voor Koerdische journalisten is het moeilijk en vaak onmogelijk om hier vrij te werken.' Een paar jaar geleden dacht Fréderike Geerdink nog dat die uitspraak alleen op haar plaatselijke collega's sloeg. Afgelopen weekeinde reisde ze zelf naar Turkije om te worden berecht vanwege haar journalistieke werk.

null Beeld Frederike Geerdink
Beeld Frederike Geerdink

Ze staat nog volledig achter haar uitspraak , want in tegenstelling tot haar Turkse en Koerdische vakgenoten kan ze zelf, zo bezweert ze, vrijelijk journalistiek bedrijven. 'Ik heb geen bazen die me opdragen wat ik moet schrijven.' Evengoed werd Geerdink op 6 januari 2015 opgepakt door de antiterrorisme-eenheid van de Turkse politie. Het was niet echt een arrestatie volgens de Nederlandse definitie, legt ze uit in een horecagelegenheid op de Veluwe. 'In Turkije word je 'in hechtenis genomen', waarna ze beslissen of je officieel wordt gearresteerd.' Geerdink mocht na vier uur weer vertrekken.

De vrouw die al jaren werkt in het toch alleszins conflictueuze Koerdistan is even in Nederland voor onder andere een driedaagse cursus Verslaggeving in conflictgebieden. Op legerbasis Harskamp wordt ze bijgespijkerd op het gebied van wapenherkenning, bewegen door mijnenvelden en oorlogs-EHBO. Voor het interview mag ze de basis even verlaten.

Politie

'De politie stond rond half één 's middags acht man sterk aan mijn deur, op de vierde verdieping van mijn appartementencomplex in Diyarbakir. Twee man met zúlke grote geweren, de rest met gewone pistolen. Blauwe uniformen met het opschrift 'TEM', de antiterrorisme-eenheid. Mijn mond viel open.. ik dacht: Hè?! Is er hier een terrorist in huis..?'

Het doelwit bleek de 44-jarige journaliste zelf. De politie doorzocht haar woning, bladerde door blocnotes met Nederlandstalige en Engelstalige aantekeningen, en legde alles vast op video. Opmerkelijk genoeg namen ze niets mee - behalve Geerdink zelf.

Op het politiebureau kwamen de vragen. Of ze Cemil Bayik, tweede man van de PKK, wel eens had geïnterviewd? Dat had Geerdink. Het interview had ze getwitterd en op Facebook geplaatst. Of ze weleens illegaal de grens was overgestoken? Nee, dat had ze nooit gedaan. En 'wat ze deed op haar Twitter-account?'. 'Een domme vraag... Kijk gewoon effe zelf, dacht ik.' Om vijf uur 's middags stond ze weer buiten.

De actie van de Turkse politie was nieuws in Nederland. Minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders was - toeval of niet - die dag in Turkije en sprak zich ter plekke openlijk uit tegen Geerdinks aanhouding.

Fréderike Geerdink als journalist aan het werk in Turkije. Beeld Frederike Geerdink
Fréderike Geerdink als journalist aan het werk in Turkije.Beeld Frederike Geerdink

Dagvaarding

Het roept de vraag op wat de Turkse justitie toch heeft bezield om de Nederlandse journaliste op deze wijze te intimideren. De aanhouding kreeg een vervolg: enkele weken na haar vrijlating ontving Geerdink een dagvaarding voor haar proces op 8 april. De tenlastelegging: propaganda maken voor een terroristische organisatie. Hoewel niet met name genoemd, is het duidelijk dat hiermee de PKK wordt bedoeld. Het draait om de publicaties die Geerdink heeft gemaakt over de Koerden, met wie haar leven en werk al jarenlang innig zijn verbonden.

In 2006 vertrok de in Hengelo geboren journaliste naar Turkije, eerst naar Istanbul en in 2012 vestigde ze zich in de oostelijke stad Diyarbakir, in het hart van Turks Koerdistan. En ze begon te schrijven, over de strijd van de Koerden tegen de Turkse staat. Artikelen (Het Parool, De Groene Amsterdammer, The Independent), blogs, tweets, en een boek: De jongens zijn dood, over het Turkse bombardement op het Koerdische district Uludere op 28 december 2011, waarbij 34 Koerdische jongens en mannen werden gedood. Het boek is, toevallig kort na Geerdinks aanhouding, ook in het Turks verschenen.

Geerdink - die Turks en inmiddels ook een beetje Koerdisch spreekt - stelt het Turkse optreden tegen de Koerden aan de kaak.

Ergens in die stroom aan onwelgevallige woorden hebben de Turkse autoriteiten een steen des aanstoots gevonden. Uit de dagvaarding blijkt dat ze Geerdinks uitingen tussen begin september en eind oktober 2014 onder de loep hebben genomen. Zo haalden ze één passage uit een speech op een conferentie aan de Bilgi Universiteit en vertaalden dat naar de aanklacht 'rekrutering voor de PKK'. Het betrof een stukje waarin Geerdink verhaalt over een student die ze ooit sprak in de oostelijke stad Van. De jongeman twijfelde of hij zich bij de guerrilla in de bergen moest aansluiten of niet. 'Door die student aan het woord te laten was ik aan het rekruteren. Zo simpel maken ze het in Turkije dan', aldus Geerdink.

null Beeld Frederike Geerdink
Beeld Frederike Geerdink

In je publicaties belicht je voortdurend het Koerdische perspectief en ben je uiterst kritisch over het Turkse optreden.

'Ik probeer op te schrijven wat er werkelijk gebeurt én ik heb een zeker bereik, in tegenstelling tot Koerdische en links-kritische Turkse journalisten. De Turkse visie kent iederéén. De grote Turkse media zijn allemaal in handen van concerns, bouw, mijnbouw, telecom, die economisch afhankelijk zijn van de macht. Kritisch schrijven zou betekenen dat zo'n bedrijf nooit meer een aanbesteding wint of enorme belastingboetes krijgt. Journalisten in hun dienst moeten dus volledig binnen het discours van de staat praten. Ik verspreid de Koerdische visie onder een groter publiek en dat vinden ze niet zo leuk. Ik vind het gerechtvaardigd. Iemand moet het doen.'

null Beeld Frederike Geerdink
Beeld Frederike Geerdink

Onderdeel van de aanklacht is dat je voor een foto hebt geposeerd met de PKK-leider Cemil Bayik met op de achtergrond een Koerdische vlag. Was dat verstandig?

'Die foto hoorde bij het interview en heb ik zelf ook gewoon rondgetwitterd en op Facebook geplaatst. Als ik iemand interview, geef ik hem een hand, en daar hing een Koerdische vlag. Als ik de Turkse president Erdogan zou interviewen, zou ik hem ook de hand schudden. En een foto daarvan voor de Turkse vlag ook publiceren. Dat vind ik eigenlijk het domme aan de Turkse opstelling: ze begrijpen niet dat ze via mij ook hún visie zouden kunnen verspreiden. Als journalist wil je eigenlijk met iederéén praten. Maar Erdogan geeft geen interviews. Dat is jammer, toch? Als ze zouden zeggen: kom nou onze kant van het verhaal ook eens opschrijven, dan neem ik het eerste vliegtuig naar Ankara. Maar in plaats daarvan pakken ze me op.'

Fréderike Geerdink met PKK-leider Cemil Bayik voor een Koerdische vlag. Deze foto is een van de redenen van de aanklacht. Beeld Frederike Geerdink
Fréderike Geerdink met PKK-leider Cemil Bayik voor een Koerdische vlag. Deze foto is een van de redenen van de aanklacht.Beeld Frederike Geerdink

De Nederlandse regering heeft Turkse organisaties als Milli Görüs en Diyanet, die nauw zijn verwant aan de Turkse regeringspartij AKP, onder verscherpt toezicht geplaatst. Zou jouw aanhouding daar een antwoord op zijn?

'Ik heb géén idee. En ik ga er ook niet over speculeren. Het heeft geen zin, je komt er namelijk toch niet achter. Het kan met Turks-Nederlandse spanningen te maken hebben. Alles kan. In Turkije kan echt alles.'

Waarom keer je vrijwillig terug om je te laten berechten?

'Voor mij is er echt niks logischer dan dat! Ik heb niet eens overwogen om níét terug te gaan. Mijn leven is dáár. Ik denk altijd over mijn werk na, ik probeer heel gebalanceerd en genuanceerd te schrijven. Ik doe soms pittige uitspraken, dat klopt, maar ik baseer ze wel ergens op. Ik spreek me uit, maar ik vind dat ik dat ook mag als journalist. Dat kan consequenties hebben. Maar dan moet ik die ook nemen, er niet voor wegrennen. Ik sta volkomen achter alles wat ik heb gedaan, ik geloof dat ik niks verkeerds heb gedaan. Ik had nooit verwacht dat ik vervolgd zou worden, maar nu het dan toch gebeurt, denk ik: kom maar op! Ik geloof niet dat ik in de cel zal belanden, de kans is groter dat ik een voorwaardelijke straf krijg. Misschien wordt de zaak wel geseponeerd en staan we binnen een uurtje weer buiten. Maar ja, het is wel Turkije. Je weet het nooit. Als ze me daadwerkelijk in de bak gooien, laten ze de hele wereld zien hoe ziek hun systeem is.'

De Koerdische kwestie

In Turkije leven bijna 15 miljoen Koerden, bijna evenveel als alle Koerden in Irak, Iran en Syrië bij elkaar. De meeste Koerden in Turkije wonen in het zuidoosten van het land, een sociaal-economisch achtergebleven regio. Turkije heeft het Koerdisch nationalisme altijd als een bedreiging voor de nationale eenheid gezien. Koerden werden 'berg-Turken' genoemd, het spreken van de Koerdische taal was lange tijd verboden. Sinds 1984 is de Turkse staat in oorlog met de Koerdische partij PKK. De Turkse president Tayyip Erdogan begon in 2009 vredesgesprekken, die nog niet veel resultaat hebben opgeleverd. PKK-leider Abdullah Öcalan, die sinds 1999 een levenslange gevangenisstraf uitzit, heeft het streven naar een eigen Koerdische staat inmiddels opgegeven. Vorige maand riep hij bovendien zijn aanhang op de gewapende strijd te staken.

Stel dat de uitkomst inderdaad een voorwaardelijke straf is. Met de kans dat je echt achter de tralies verdwijnt als je nog eens kritisch over de Turkse staat schrijft. Ga je jezelf dan censureren?

'Als ik in Turkije blijf, kán ik mijn schrijven niet aanpassen. Ik werk heel transparant, ik twitter de hele dag wat ik doe en op mijn blog kun je als het ware in mijn hoofd naar binnen kijken. Trouwens: de aanklacht tegen mij stoelt op willekeur. En op willekeur kun je je niet aanpassen. Maar ik ben ook niet bang voor de gevangenis. Omdat ik strijdbaar ben. Omdat ik zie welke onrechtvaardigheid zich daar afspeelt. In Nederland denkt men dat de Koerdische kwestie min of meer is opgelost. Dat is totaal niet waar. In Diyarbakir worden vrijwel elke dag mensen in hechtenis genomen op de manier zoals ik. Nu is iedereen ineens heel geschokt omdat het een Nederlandse betreft.'

null Beeld Frederike Geerdink
Beeld Frederike Geerdink

Wat is dat toch, die passie voor de Koerdische zaak? Ben je er toevallig ingerold omdat je een interessant gebied zocht om over te schrijven, of zit er meer achter?

'Pffff.... Passie... Ik háát dat woord. Zó truttig! Ik weet niet precies wat ik met Koerdistan heb. Betrokkenheid? Nee, het zit wel dieper. Zoiets heb je of je hebt het niet. Het gebied is ruig en lieflijk tegelijk. Hoge bergen, klaterende beekjes, lieve mensen. Zoveel tegenstellingen. Weet je, de Koerdische kwestie is een identiteitskwestie. Vroeger zeiden we: mensenrechten. De Turken zeggen: iedereen in Turkije is Turk. Maar niemand is alleen maar Turk, iedereen heeft meerdere identiteiten, ook de Turken zelf. Broer, student, Besiktas-fan. Als ik in Amsterdam loop, ben ik ook meer Twentse dan in Diyarbakir. De Turkse staat probeert de Koerdische identiteit al heel lang te onderdrukken. Dertig jaar gewapende strijd heeft de etnische identiteit van de Koerden alleen maar versterkt en gepolitiseerd. Jongetjes van 7 roepen nu: ik ben Koerd. Ja, identiteit, dát is het interessante thema in Koerdistan.'

Meer over