Natural Born Killers

In de Verenigde Staten hebben familieden van een geweldsslachtoffer de regisseur Oliver Stone aangeklaagd. Zijn film Natural Born Killers zou de inspiratiebron zijn geweest voor een reeks gewelddadige overvallen....

In hoeverre kunnen filmmakers verantwoordelijk worden gehouden voor de inhoud van hun films? Zet een film tot iets aan? Dreigt na het succes van Saving Private Ryan het gevaar dat een paar onverlaten de invasie van Normandië nog eens een keer dunnetjes over zullen gaan doen? Bestaat er een direct verband tussen weeskinderen, vals zingen en fascisme? En zo ja, bestond dat verband dan ook al voor The Sound of Music, of alleen erna?

Om ons te informeren over de situatie in Nederland nemen wij contact op met S. Stone (49), sinds jaar en dag voorzitter van Dat Komt Daarvan!, en in die hoedanigheid medeverantwoordelijk voor het leggen van rechtstreekse verbanden tussen het een en het ander.

Stone (geen familie - 'Ik doe mijn onderbroek alleen uit als ik ga douchen.'): 'Op filmgebied kennen wij in Nederland natuurlijk vooral het voorbeeld van Alleman van Bert Haanstra. Haanstra filmde gewone mensen op een manier van: als gewone mensen gewoon doen, dan doen ze doorgaans al gek genoeg. Deze benadering heeft de algemene acceptatie van gewone mensen als onderwerp van een film, of als onderwerp van wat dan ook, enorm versneld. Met de gevolgen zitten wij vandaag de dag nog steeds opgescheept. Je hoeft maar een rondje over de Nederlandse televisienetten te zappen, en het is overal gewone mensen wat de klok slaat. Terwijl u en ik allebei weten dat gewone mensen zoveel mogelijk binnenshuis zouden moeten blijven. Zeker in Nederland.'

Zijn er nog meer gevallen bekend waarbij een film of boek mensen tot iets specifieks heeft aangezet?

'Kijk, je moet oppassen dat je in dit soort gevallen de kip niet voor het ei laat gaan. Leidt het telefoonboek tot het bellen van steeds meer mensen, of is het eerder andersom? Bij Dat Komt Daarvan! krijgen wij wel eens mensen over de vloer die na het lezen van De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch net zo ongeloofwaardig en vergezocht zijn gaan leven. Maar wij vragen ons dan meteen af of je in zo'n geval de schrijver daar wel verantwoordelijk voor kunt stellen. Waren die mensen al voor het het lezen van het boek labiel en in de war, en is dat laatste ook de directe oorzaak dat ze überhaupt aan een boek van Mulisch zijn begonnen?'

Ja.

'Een persoon met een normale intelligentie wordt bij het lezen van een boek van Mulisch na verloop van tijd een beetje hangerig, kampt met vermoeidheidsverschijnselen, of ruikt opeens overal pijptabak. Ook onverklaarbare huilbuien en agressie komen veel voor. Maar zodra zo'n lezer het boek dichtslaat, zijn de symptomen meteen weer verdwenen. Anders ligt het bij de niet al te slimme aankomende schrijvers. Wie als aankomend schrijver een boek van Reve of Hermans leest, die denkt bij zijn eigen: dit gaat mij jaren van oefening kosten om dit zelfs maar bij benadering te evenaren, laat staan overtreffen. Maar bij het lezen van een boek van Mulisch, vat er maar één gedachte post in het hoofd van de aankomende schrijver: Dit kan ik ook! Of erger nog: Dit kan ik beter! Alsof beter dan niets op zichzelf bestaansrecht zou hebben.'

Ja.

'De lat wordt dus elke keer alleen maar lager gelegd in plaats van hoger. En met de gevolgen zitten wij tot op de dag van vandaag opgescheept. De dat-kan-ik-ook-schrijvers rukken steeds verder op. En daarmee ook de vermoeidheidsverschijnselen en het algemene gevoel van landerigheid en onbehagen bij de lezers. Maar om nou meteen een schuldige aan te wijzen, dat gaat ons toch wat ver. Misschien waren dat onbehagen en die landerigheid er al lang voordat de dat-kan-ik-ook-schrijver aan zijn boek begon. Al wist hij natuurlijk wel van tevoren dat er een groot afzetgebied was voor zijn werk. Zeker in Nederland.'

Ja.

Meer over