Analyse

Natter kon het voorjaar niet, en nóg is de droogte niet voorbij

Na de overvloedige regen en lage temperaturen van de afgelopen maanden, is de grondwaterstand weer op normaal niveau. Goed voor de natuur, maar de structurele droogteproblemen zijn daarmee nog niet van de baan, zeggen deskundigen.

Het wandelpad in natuurgebied Korenburgerveen is als gevolg van de overvloedige regen onder water komen te staan.  Beeld Marcel van den Bergh / VK
Het wandelpad in natuurgebied Korenburgerveen is als gevolg van de overvloedige regen onder water komen te staan.Beeld Marcel van den Bergh / VK

Het neerslagtekort staat in de grafieken van het KNMI nu op 0 millimeter. Dat is uitzonderlijk sinds de laatste drie voorjaren, die extreem droog waren. Te weinig regen, in combinatie met te hoge temperaturen, leidde op verschillende plekken tot problemen. Variërend van boomsterfte en bosbranden in de natuur tot bodem- en huizenverzakking op veengronden.

Met de regenval van de afgelopen tijd is het tij nog niet gekeerd. Daarvoor zijn structurele oplossingen nodig. Maar die vergen tijd, als er al overeenstemming is tussen overheden, waterschappen en vele andere betrokken partijen. ‘De enige winst van de crisis van afgelopen jaren is dat het besef is doorgedrongen dat er wat moet gebeuren’, zegt Rob van Dongen, hydroloog bij Staatsbosbeheer.

Verschillende belangen

In veel natuurgebieden was Staatsbosbeheer al langer bezig met de aanpak van verdroging, zegt Van Dongen. Onder meer door – zoals in de Drentse Aa – het dempen van sloten die water te snel afvoeren, of ze verondiepen. In diverse hoogveengebieden werden om diezelfde reden dammen aangelegd in beken. Van Dongen: ‘Dat helpt, maar de grote uitdaging zit in de gebieden rondom natuurgebieden. Vaak zijn dat gebieden met een heel andere functie, zoals landbouw, met heel andere belangen. Daar zit het probleem.’

De lessen van de droogte zijn ‘dat we structurele maatregelen moeten treffen in de inrichting en het beheer van het landschap en het watersysteem’, zegt ook landbouwhydroloog Gé van den Eertwegh, die met zijn bedrijf KnowH2O boeren adviseert. ‘Water niet afvoeren, maar vasthouden’, is zijn credo. En dat gebeurt nog altijd te weinig. Ook al plaatsen diverse boeren kleine stuwen en een soort skippyballen in hun afwateringsslootjes, om het water langer vast te houden.

Hoewel de droogte tot nadenken stemde, kan het volgens Van den Eertwegh nog lang duren voor de problemen structureel zijn aangepakt. ‘Nog wel tien jaar, of een hele generatie’, schat hij. ‘De meeste initiatieven om de droogte aan te pakken, moeten nog opstarten. Maar hoe snel lukt dat met bijvoorbeeld een beekdal met veel percelen eromheen? Je moet dan hier en daar het landgebruik veranderen, boeren uitkopen, herverkavelen. Dat kost vele jaren.’

Nieuwe initiatieven

Tegelijk zijn, en worden, op tal van plekken initiatieven ontwikkeld. Meestal zijn dat kleinschalige, lokale projecten. In een recente brief aan de Tweede Kamer wijst demissionair minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat op een aantal lokale projecten, die succesvol zouden zijn in het waterbeheer.

In Eindhoven werd zo het Clausplein vergroend en is een waterbuffersysteem ingericht, waardoor de overlast door piekbuien, droogte en hittestress vermindert.

In de Groningse wijk Paddepoel werden drie straten heringericht, werd een waterberging aangelegd en is regenwater afgekoppeld van het rioleringssysteem. Op het Gasthoesplein in Horst aan de Maas werden onder meer absorberende klinkers gelegd, als innovatieve techniek tegen wateroverlast en droogte. Het project Stadsbeek in Enschede heeft ertoe geleid dat 95 procent van de bewoners het dakwater wil afkoppelen.

Hydroloog Van Dongen: ‘De droogte van de afgelopen jaren heeft het thema op de kaart gezet en de aandacht van de politiek verhoogd. Dat kan tot goede initiatieven leiden, zoals wateroverlast in de jaren ’90 leidde tot het project Ruimte voor de rivier. Mochten de komende paar voorjaren toevallig nat worden, dan hoop ik dat de aandacht van de politiek niet weer verslapt.’

Meer over