Nationalisme blijft kiem van het geweld

DE SPAANSE regeringspartij Partido Popular en de socialistische PSOE, de grootste oppositiepartij, sloten vorige week een akkoord voor de vrijheden en tegen het terrorisme....

Dat is een mooi initiatief, en nog mooier is dat de twee alle andere democratische groeperingen uitnodigen het akkoord mede te ondertekenen. Enige voorwaarde is dat de belangstellenden vooraf in woord en daad afstand nemen van de aanhangers van het geweld als methode om de onafhankelijkheid van Baskenland te verwezenlijken. En daar begint het probleem. Want de preambule is nadrukkelijk gericht tot de Baskische Nationalistische Partij (PNV), al twintig jaar de grootste regeringspartij van Baskenland. Sinds twee jaar onderhoudt de PNV min of meer stabiele relaties met Euskal Herritarrok (EH), de politieke tak van de ETA, en ondanks de recente golf aanslagen wijst niets erop dat zij van zins is die relaties te verbreken. Dat wisten de twee ondertekenaars van het pact en dus reageerde de PNV voorspelbaar: het akkoord is niet gericht tegen de ETA, maar tegen het Baskische nationalisme in het algemeen. Een indruk die in grote lijnen wordt gedeeld door nationalisten in Catalonië en Galicië.

De PNV noemt zich de vertegenwoordiger van het gematigd nationalisme. Twee decennia lang betekende dit dat de partij akkoord ging met verregaande autonomie voor Baskenland en bereid was samen te werken met de Spanjolen: in Baskenland regeerde zij samen met de socialisten en in Madrid steunden zij tegelijkertijd de rechtse regering van premier Aznar. Er was sprake van een vloeiende dialoog, waarin nationalisten en niet-nationalisten het behoorlijk met elkaar konden vinden.

Dat is verleden tijd sinds de PNV met de billen bloot ging en openlijk haar streven naar volledige onafhankelijkheid begon te belijden. De ETA kondigde een bestand af en de PNV sloot een nauw akkoord met de politieke tak van de terreurgroep. Toen de ETA echter na anderhalf jaar opnieuw begon te moorden, bleven de gematigden volhouden dat samenwerken met de radicalen de beste garantie voor het bereiken van hun ideaal was.

De PNV is in haar bestaan van 105 jaar nooit veranderd en zal ook nu niet veranderen omdat Aznar het vraagt. Xabier Arzalluz, een hardliner , zei het onlangs nog maar eens expliciet: zijn partij is opgericht om de onafhankelijkheid van Baskenland te bewerkstelligen. En Madrid is zo kortzichtig te denken dat als de ETA verdwijnt het probleem Baskenland is opgelost: Het nationalisme is het probleem.

Het nationalisme blijft ook de kiem van het geweld. De ETA-terroristen zijn geen buitenaardse wezens die van een verre planeet komen om hier kwaad te doen, aldus de filosoof Fernando Savater, woordvoerder van de actiegroep Basta Ya (Genoeg). Het zijn jongeren opgevoed is het etnisch fanatisme, in de haat tegen meer dan de helft van hun medeburgers en alles wat als Spaans beschouwd wordt, jongeren die zijn geïndoctrineerd met een verdraaide geschiedenis en een krankzinnige antropologie die ze doet geloven dat ze slachtoffers zijn en ze zo tot beulen maakt.

Het lijdt geen twijfel dat twintig jaar PNV aan de macht niet heeft bijgedragen aan een toleranter maatschappij in Baskenland. Arzalluz is een provocerend persoon die met zijn etnische ideeën (Basken hebben een aparte bloedgroep en een afwijkende schedelmaat) en politieke uitvallen (de fascisten in Madrid) het vuur voortdurend opstookt.

De strategie van de populares van Aznar en de socialisten is het afdwingen van vervroegde verkiezingen in Baskenland, in de hoop dat zij de PNV eindelijk uit de macht in de deelstaat kunnen verdrijven. Peilingen wijzen echter uit dat er nauwelijks een wijziging van de machtsverhoudingen zal plaatsvinden. Het blijft bij het aloude 50 procent nationalisten tegen 50 procent niet-nationalisten: dezelfde doodlopende straat dus.

De twee grote Spaanse partijen willen met hun akkoord de dialoog zoeken om zo het terrorisme uit te roeien. De echte dialoog zal echter moeten plaatsvinden met degenen die de kern van het probleem zijn, de nationalisten. Dat zal niet eenvoudig zijn gezien de opvattingen van de PNV en haar ideologische verwantschap met de aanhang van de terroristen. Maar of dit nu leuk is of niet, de partij is nu eenmaal de grootste in Baskenland en zonder haar medewerking is een oplossing voor het geweld ondenkbaar.

Meer over