Namen bij nieuws en fictie

Besta ik wel? Of ben ik nep? Die vraag moest ik me deze week stellen, omdat Volkskrantlezer Scotty Massar – waar hij woont houdt hij anoniem – in een lange brief aan de ombudsman zijn twijfels luchtte over de betrouwbaarheid van de Volkskrant en de mensen die in deze krant...

Scotty Massar voelt zich 'genept' door de krant sinds hij in de brievenrubriek heeft gelezen dat de stukjes 'Leef!' van verloskundige Anna Jongkind 'uit de dikke duim van Maria Goos zijn gezogen'. Zijn zeer zit erin dat hij onlangs in een stukje van 'Anna Jongkind' heeft gelezen hoe haar dochter in Amsterdam was beroofd. 'Dat heb ik mijn gezinsleden laten lezen onder het motto: ”Dit is geen fictie, dit is echt gebeurd!” Gegriefd realiseert hij zich thans dat hij kennelijk te goedgelovig is geweest: 'Dus niet!'

Net als Volkskrantlezer Erik ten Have uit Nijmegen twijfelt Massar nu tevens aan het bestaan van Jan de Graaff – de Nederlander die vanuit een Amerikaanse bajes over zijn belevenissen stukjes voor de Volkskrant schrijft. En hij gaat ervan uit dat Marjolijn Februari 'ook vast niet Marjolijn Februari heet'. Lezer Rick Spaans uit Houten vindt dat in de kwestie Anna Jongkind 'openheid' op haar plaats is.

Sinds het VARA-programma 'De Leugen Regeert' Anna Jongkind heeft 'ontmaskerd' als Maria Goos en tegelijkertijd heeft 'onthuld' dat deze Goos scenarioschrijfster is en geen verloskundige, zijn er lezers die geloven dat het signeringsbeleid van de Volkskrant niet langer te vertrouwen is. Je kunt overigens heel simpel controleren wie bij de krant wat doet en op welke plek. Want elke zaterdag staat op de Forumpagina een colofon met informatie over de complete vaste staf van de krant. Een lijst met medewerkers ontbreekt. Maar voorzover zij geen specifieke artikelen schrijven – zoals kunstrecensenten – worden ze meestal gei¿ntroduceerd met een regeltje als 'Van onze medewerker'.

Lezers als Scotty Massar en Erik ten Have, die nu betwijfelen of er bij de Volkskrant niet

meer verzonnen karakters rondlopen, kunnen gerust zijn. Jan de Graaff is inderdaad de schuilnaam van een in de Verenigde Staten gevangen zittende Nederlander. Aan het begin van die serie in DaginDaguit zijn de lezers daarover keurig op de hoogte gebracht. Iedereen begrijpt waarschijnlijk dat er – waar het om een gevangene gaat – goede redenen zijn om de ware identiteit te verbergen achter een pseudoniem. Wel moet de redactie uiteraard weten om wie het gaat, en of hij ook écht in een Amerikaanse nor zit.

De verhalen van Anna Jongkind zijn van een ander genre. Het Volkskrant magazine publiceert ze als feuilleton – een genre dat oorspronkelijk uit zeer subjectieve bespiegelingen bestond, maar waartoe sinds lang ook vervolgromans worden gerekend. Volgens Winkler Prins (1979) wordt tegenwoordig het feuilleton overwegend als vervolgroman beschouwd. Oosthoek (1968) vindt dat te beperkt en ziet het feuilleton als forum voor velerlei persoonlijke beschouwingen.

Anna Jongkind is een romanfiguur, die haar belevenissen als vroedvrouw opschrijft. Maar de echte schrijfster is Maria Goos. Mag zoiets in een krant? En mag zoiets onder een schuilnaam en met een gefingeerd beroep?

Zolang dit genre verhalen buiten de nieuwsrubriek blijft – en zolang voor de lezers feiten en fictie duidelijk en herkenbaar gescheiden zijn – lijkt het me journalistiek geen probleem. Het bijschrift 'feuilleton' zegt immers dat we het terrein van feiten en objectiviteit allang verlaten hebben. Je zou kunnen vinden dat het regeltje 'verloskundige, getrouwd' et cetera lezers heeft misleid. Maar dan was in het feuilleton zelf wel gebleken dat de hoofdpersoon een verloskundige is. Wat zou daar op tegen zijn?

Ook in kranten is het pseudoniem niets opmerkelijks, zij het dat nieuws, achtergronden en commentaren nooit met een pseudoniem mogen worden gesigneerd. Maar juist bij feuilletonistische genres komt de schuilnaam vaker voor. Zo bediende 'Kronkel' Simon Carmiggelt zich van maar liefst 31 pseudoniemen, zoals Karel Bralleput en ds Hanebraaier. En ook Opland, de vroegere politiek tekenaar van de Volkskrant, heette in het gewone leven niet Opland. Toch was hij geen nep. En ik ben het evenmin.

Meer over