Nader krijgt van Gore op links alle ruimte

Het Witte Huis zal hij in geen geval bereiken, maar presidentskandidaat Ralph Nader kan er volgende week wel voor zorgen dat ook Al Gore de overwinning misloopt....

Willem Post

RALPH NADER, de linkse liberal die de derde kandidaat in de Amerikaanse presidentsverkiezingen is, is in veel opzichten een anti-kandidaat. Anders dan Bush en Gore accepteert hij geen grote bedragen van het bedrijfsleven. Voor Amerikaanse begrippen voert hij amateuristisch campagne; bij voorkeur reist hij door het land in een tweedehands auto, meestal vergezeld door een enkel staflid. In zijn gevolg bevinden zich geen media-adviseurs of 'spin doctors' die zorgen voor een gelikt imago.

Nader is een sjofele zestiger die een generatie ouder is dan zijn twee grote concurrenten. De vorige keer deed hij slechts in een handvol staten mee en scoorde hij minder dan één procent.

Het is een politiek mirakel dat uitgerekend Nader nu zo'n angel in het vlees van Gore is. Hij heeft de vice-president de stuipen op het lijf gejaagd. Landelijk scoort Nader nu al maanden tussen de 3 en 5 procent, maar hij haalt ongeveer het dubbele in voor Gore belangrijke staten als Oregon, Washington State, Minnesota, Michigan en Californië. In een nek-aan-nek race tussen Gore en Bush zou Nader net genoeg van Gore kunnen afsnoepen om Bush aan de overwinning te helpen in een paar van die cruciale staten.

Progressieve Democraten als dominee Jesse Jackson en senator Paul Welstone zijn inmiddels het land ingestuurd en roepen om het hardst dat een 'stem voor Nader een stem voor Bush is'. Schrijfster Barbara Ehrenreich klaagde in The New York Times zelfs dat zij en andere Nader-prominenten worden uitgemaakt voor 'hogere middenklasse-intellectuelen die het zich kunnen permitteren om bij te dragen aan een Republikeinse overwinning terwijl de kwetsbare armen de rekening moeten betalen.'

Bezorgde Democraten hebben zelfs bedacht dat een Nader-fan in een 'swing state' het beste een Gore-kiezer in een echte Bush (Texas)- of Gore-staat (New York) zou kunnen opbellen of e-mailen. De informele afspraak moet dan worden gemaakt dat die Gore-kiezer op Nader stemt en de Nader-kiezer op Gore.

Het voordeel voor beide partijen zou zijn dat stemmen op Nader niet verloren gaan en hij dus de drempel van 5 procent kan halen, waardoor zijn Groene Partij bij de volgende verkiezingen in aanmerking komt voor federale subsidie. Eindelijk krijgen dan ook de Verenigde Staten als een van de weinig overgebleven democratische landen een echt meerpartijen-stelsel. Voor Gore gaan in dat scenario geen kostbare stemmen verloren. Dit manipuleren van het stemgedrag is een volwassen democratie onwaardig en Nader heeft terecht gezegd niet in te zijn voor dergelijke trucs.

Het is ook volkomen terecht dat Nader niet is bezweken voor de grote druk die op hem is uitgeoefend om zich terug te trekken. Het succes van zijn partij is een direct gevolg van de ruk naar rechts die onder de Clinton-Gore regering heeft plaatsgevonden. Aanvankelijk verwachtten liberals nog wel wat goeds van Clinton toen hij in 1992 aantrad. Hij beloofde een ingrijpende herstructurering van de gezondheidszorg naar West-Europees model en grootscheepse investeringen in het onderwijs.

Maar de Nader-aanhangers zijn de afgelopen jaren steeds meer vervreemd van de Democratische partij. Het was de regering-Clinton die een deel van de Republikeinse agenda overnam en bijvoorbeeld bezuinigde op de bijstand. Ook wil Nader niets weten van vrijhandelsakkoorden, zoals Nafta, waaraan volgens hem het belang van de Amerikaanse arbeiders is opgeofferd.

In de huidige campagne maakt Nader meestal slechts een paar woorden vuil aan Bush die hij de vleesgeworden personificatie van het Amerikaanse bedrijfsleven noemt. In zijn ogen is Gore de grote verrader, met name op het terrein van het milieu. Ooit was Nader diep onder de indruk van de onheilspellende boodschap die Gore in zijn boek Earth in the Balance uitsprak: de bewijzen van een naderende ecologische Kristallnacht zijn net zo duidelijk als de bewijzen van het glasgerinkel in Berlijn destijds. De smeltende ijskappen en de opwarming van de aarde waren in de ogen van Gore de voorbodes van een 'milieuholocaust'. Nader verwijt Gore dat hij de afgelopen jaren onvoldoende heeft geijverd voor een schoon milieu. Van Gore had hij meer verwacht. In toespraken noemt hij Gore van top tot teen onbetrouwbaar en een lafaard.

Het is jammer dat Nader zo doordraaft. De saaie intellectueel is een populist geworden. De praktische consumenten-advocaat, waar we de veiligheidsgordel in de auto aan te danken hebben, is nu een kruisvaarder tegen zowat alle onrecht in de wereld. Hij begrijpt onvoldoende dat Clinton en Gore te maken hadden met een conservatieve meerderheid in het Congres. Het land moet wel bestuurd worden - en een verantwoordelijk bestuurder ontkomt niet aan deals met de 'vijand'.

Bovendien moet in alle objectiviteit worden vastgesteld dat Gore vergeleken met Bush, de gouverneur van de meest vervuilde staat van het land, een milieukampioen is. Bush moet weinig van het klimaatverdrag van Kyoto hebben waar Gore zich zeer voor heeft ingezet en is zowat tegen iedere milieuregel.

Ondanks sommige wel erg radicale standpunten heeft Nader genoeg te bieden om een interessante, nieuwe agenda samen te stellen voor ontevreden groeperingen. Zijn achterban bestaat nu uit een bont gezelschap van bejaarde hippies, milieu-freaks, vervreemde intellectuelen, teleurgestelde arbeiders en jonge kiezers.

Voorlopig zal zijn partij een kleine sectarische beweging blijven. Nader is echter een slimme man. Ik denk dat hij allereerst een bevlogen kader aan zich wil binden en pas in een later stadium zijn 'grass-roots'-organisatie tot een echte partij zal omvormen.

Nader neemt standpunten in die je nergens anders hoort: hij is tegen de doodstraf, voor legalisering van soft drugs, voor verhoging van het minimumloon en voor het opheffen van sancties tegen Irak. Hij is ook voorstander van een nationale gezondheidszorg en eist grote bezuinigingen op het leger.

Doordat Gore nog verder naar rechts is opgeschoven dan Clinton ligt de linkervleugel helemaal open. Als Gore het Witte Huis niet bereikt, is dat niet aan Nader te wijten, maar aan de politieke keuzes van de Democratische kandidaat.

Meer over