'Nachtwacht van de 16de eeuw' van Leiden naar Amsterdam

Het Laatste Oordeel, het 16de-eeuwse meesterwerk van Lucas van Leyden, verhuist in 2015 tijdelijk van Museum De Lakenhal in Leiden naar het Rijksmuseum in Amsterdam.

Het Rijksmuseum in Amsterdam. Beeld ANP
Het Rijksmuseum in Amsterdam.Beeld ANP

Het altaarstuk krijgt vanwege de restauratie en uitbreiding van De Lakenhal twee jaar lang onderdak in de Eregalerij van het Rijksmuseum, waar ook De Nachtwacht hangt.

De verhuizing is de eerste zichtbare stap op weg naar intensieve samenwerking tussen beide musea. Vanaf 2017 zal ook een deel van de collectie van het Rijksmuseum permanent in Museum De Lakenhal te zien zijn. De 'ruil' vindt plaats met gesloten portemonnees.

Daarnaast wordt de komende jaren materiaaltechnisch onderzoek gedaan naar onder andere Leidse schilderkunst uit de 16de eeuw, en historisch onderzoek naar 17de eeuwse productie- en handelsnetwerken in Leiden en Amsterdam.

Vijf jaar samenwerking
De samenwerkingsovereenkomst, die gisteren door directeuren Meta Knol (De Lakenhal) en Wim Pijbes (Rijksmuseum) werd getekend, geldt voorlopig voor vijf jaar en sluit naadloos aan bij de door minister Bussemaker in haar Museumbrief bepleite samenwerking tussen Nederlandse musea.

Het Laatste Oordeel van schilder Lucas van Leyden Beeld Lucas van Leyden
Het Laatste Oordeel van schilder Lucas van LeydenBeeld Lucas van Leyden

Toch, zegt Meta Knol: 'Onze plannen dateren van voor de Museumbrief. In 2011 hebben we met het toen nog gesloten Rijksmuseum de tentoonstelling Lucas van Leyden en de Renaissance georganiseerd. De samenwerking beviel zo goed, dat we dachten: als de restauratie van De Lakenhal een feit is, moet het Laatste Oordeel naar het Rijksmuseum. Het was Taco Dibbits, directeur collecties van het Rijks, die toen zei: dan moet het ook naar de Eregalerij.'

Het monumentale drieluik, ook wel 'De Nachtwacht van de 16de eeuw' genoemd, werd door Lucas van Leyden (1494-1533) geschilderd voor de Pieterskerk, in opdracht van de erfgenamen van de Leidse schepen Claes Dircks van Swieten.

Kunstwerk overleefde Beeldenstorm
Het kunstwerk overleefde als een van de weinige altaarstukken de Beeldenstorm in 1566, en is op één keer na nooit uit Leiden weggeweest. Knol: 'Alleen in de Tweede Wereldoorlog, toen het samen met De Nachtwacht in de gangen van de Pietersberg bij Maastricht is verborgen voor de Duitsers.'

Of ook andere topstukken uit Leiden, zoals Brillenverkoper van Rembrandt, en Stoeiend paar van Jan Steen, naar Amsterdam zullen verhuizen, zegt Knol nog niet te weten. 'Daarover zijn we in gesprek. De glas-in-lood ramen van Theo van Doesburg zullen in ieder geval op de afdeling 20ste eeuw van het Rijksmuseum te zien zijn.'

Met uitzondering van het zelfportret van Rembrandt uit 1628 staat nog niet vast welke werken uit de collectie van het Rijksmuseum na de heropening in 2017 permanent in De Lakenhal te zien zullen zijn. Op de verlanglijst van Knol staat ook Pijprokende man van de Leidse fijnschilder Gerrit Dou. Knol: 'De Lakenhal mag qua formaat Calimero zijn vergeleken met het Rijksmuseum, onze collectie fijnschilders uit de 16de eeuw is beter dan die van het Rijks.'

Meer over