Nachtmerrie: natuurramp in wereldstad

Bij de aardbeving in het Iraanse Bam kwamen 27 duizend mensen om, bij een even zware beving in Californië vielen twee doden. Over die ongelijkheid praten de VN...

Het is het klassieke verhaal van het verdronken kalf, natuurlijk komt zo'n systeem er nu snel. Vanaf begin volgend jaar wordt de zeebodem van de Indische Oceaan permanent in de gaten gehouden, waarschijnlijk gecoördineerd vanaf het Franse eiland Réunion.

Een tsunami-waarschuwingssysteem bestaat al sinds 1965 voor 26 landen aan de Stille Oceaan. Had het op tweede kerstdag ook gefunctioneerd in de Indische Oceaan, dan waren in Zuidoost-Azië en Oost-Afrika bij de zeebeving ontelbare levens gespaard gebleven, zeggen veel deskundigen.

Vooral in India en Sri Lanka, waar de hoge golven vele uren na de zeebeving op de kust sloegen, hadden duizenden levens kunnen worden gered. Volgens de laatste tellingen zijn op 26 december in twaalf landen minstens 226 duizend personen omgekomen door de vloedgolven.

In het Japanse Kobe, dat precies tien jaar geleden werd getroffen door een aardbeving waarbij 6500 mensen de dood vonden, houden de Verenigde Naties deze week een conferentie over natuurrampen. Het opzetten van een waarschuwingssysteem voor de landen rond de Indische Oceaan is een van de belangrijkste thema's van de bijeenkomst.

'Door de overlevenden te beschermen eren we de doden', zei Jan Egeland, secretaris-generaal voor Humanitaire Zaken van de Verenigde Naties eerder deze week in de Japanse stad. De Noor pleitte ervoor 10 procent van de toegezegde tsunami-hulp (de teller staat op 5,5 miljard dollar) aan te wenden voor het nemen van preventieve maatregelen bij (natuur)rampen.

Met het aanleggen van een tsunami-waarschuwingssysteem - bestaande uit seismografen en speciale boeien plus een communicatienetwerk via satellieten - ben je er nog niet. Snelle communicatie tussen landen over naderend onheil is van levensbelang, ook de kleinste dorpjes moeten snel worden bereikt.

Ook dienen er, zoals in Japan en de Verenigde Staten al gebeurt, duidelijke evacuatieroutes worden aangelegd. In Californië geven blauwe verkeersborden de vluchtroutes vanaf de kust naar het veilige binnenland aan.

Op de vijfdaagse VN-conferentie in Kobe over 'Disaster Reduction' wordt niet alleen over vloedgolven gesproken. Een van de gespreksthema's is de ongelijkheid die er bestaat tussen rijke en arme landen als het om natuurrampen gaat.

Volgens het CRED, het centrum voor onderzoek naar epidemieën en rampen in het Belgische Leuven, zijn sinds 1974 bij meer dan 6300 rampen vijf miljard mensen betrokken geweest, waarbij in totaal twee miljoen doden te betreuren waren, gemiddeld zestigduizend per jaar. Liefst 88 procent van die slachtoffers leefde in Azië en Afrika. Bij de aardbeving in het Iraanse Bam kwamen in december 2003 27 duizend mensen om, bij een even krachtige beving een paar dagen eerder in Californië waren er twee doden.

Ook de financiële gevolgen van een natuurramp komen bij arme landen harder aan dan bij rijke landen. De aardbeving in Kobe, tien jaar geleden, kostte Japan dat jaar 3 procent van het bruto nationaal inkomen, orkaan Mitch hapte in 1998 liefst 42 procent weg van de jaarbalans van het Midden-Amerikaanse Honduras.

Grote zorg bestaat bij de deelnemers aan de conferentie over de ongebreidelde groei van sommige wereldsteden. Als zich daar een ramp voordoet, zullen de gevolgen ongekend zijn. Megacities hebben een bevolking van meer dan tien miljoen zielen en veel van die reuzensteden liggen er in kwetsbare delen van Azië, Afrika en Latijns Amerika.

Tokio en voorsteden, in 1923 al eens geheel in puin gelegd door een aardbeving, voert de top aan met 35 miljoen inwoners, gevolgd door steden als Mexico (19 miljoen) Bombay (18) en São Paulo (18). In 2015 telt Tokio volgens de VN 36 miljoen inwoners, Bombay 22 miljoen, gevolgd door New Delhi met 21 miljoen.

'Het verschrikkelijkste vooruitzicht is een grote ramp in een van deze megasteden', zei Jan Egeland deze week in Kobe. 'Dan blijft het niet bij de cijfers van de tsunami van vorige maand, maar spreken we over het honderdvoudige daarvan.'

Meer over