Na 'rizenbrijberch' eindelijk feest

Hun namen lijken afkomstig uit streekromans: Titus Galama (17) uit It Heidenskip, Baukje Rienstra (17) uit Jutrijp, Hiske Landman (17) uit Easthem en Anna Yedema (18) uit Drielst (IJlst)....

Nu Fries in de tweede fase voor havo-leerlingen de status heeft van tweede moderne vreemde taal naast Engels - en dus in de plaats komt van Frans of Duits - is het ineens een populair eindexamenvak. Vooral op de vier Friese projectscholen, Bogerman en Piter Jelles in Leeuwarden, Dockinga in Dokkum en Singelland in Drachten, die mede dankzij extra subsidies vooroplopen in het Friese taalbeleid.

De reden laat zich gemakkelijk raden. Sommigen doen Fries uit ideële overwegingen, zegt conrector H. Jongsma van het Bogerman. Maar de meesten doen het omdat ze in de taal zijn opgegroeid en het Fries daarom gemakkelijker vinden dan Frans of Duits. Titus: 'Ik heb een Friestalige achtergrond die generaties teruggaat. We spreken het thuis. Ik heb Fries geleerd op de basisschool. De keuze was dus niet zo moeilijk. En ik heb er ook geen spijt van.'

Havo-leerlingen kregen een dubbele tekst voorgelegd over het luid bejubelde boek Hoe God verdween uit Jorwerd van Geert Mak. Docent D. Willemsma: 'Ze hebben het boek niet gelezen, maar ze herkennen zich wel in het thema van de ontvolking van het platteland en de tegenstelling tussen stad en platteland. Weliswaar is het niet hun eerste belevingswereld, maar veel van hen wonen in dorpen als Jorwerd. Bovendien zaten er geen echt moeilijke woorden in en ook geen instinkers.' Titus, Baukje en Hiske zijn het daar wel mee eens.

De tekst van historicus Goffe Jensma leverde nog wel problemen op. 'It plattelân is in folweardich part fan de Nederlânske maatskippij en net in stikje boartersguod fan in stedske elite' (het platteland is een volwaardig onderdeel van de Nederlandse maatschappij en niet een stukje speelgoed van een stadse elite, red.). Jensma haalt de theorie van Mak volledig onderuit: die is volgens hem gebaseerd op een misvatting van diezelfde stadse elite. Vooral de opdracht vier argumenten te noemen waarmee Jensma de tegenstelling platteland-stad bestrijdt, was niet gemakkelijk. Hiske: 'Die tekst is klote. Er staanvan die zinnen in waarvan je denkt: kan het niet wat simpeler?'

Ook de beide vwo'ers - die Fries mogen kiezen als een van de zeven eindexamenvakken - kregen een dubbele tekst voorgelegd: een literaire lezing over de geschiedenis van de historische roman en een tekst van Simon Vestdijk - De Betsjoening fan it Ferline - (het verleden beschouwd, red.) over hetzelfde onderwerp. Anna: 'Interessante teksten. De eerste was informatief, de tweede een mening van Vestdijk. Daartussen moest je verbanden aangeven. Dat was niet gemakkelijk, maar wel te doen. Boarnen vond ik een moeilijk woord, maar uit de context bleek dat het bronnen moest betekenen. Rizenbrijberch vond ik een leuke vondst.'

En na die rijstebrijberg van examens was het woensdag voor de eindexamenkandidaten van het Bogerman tot diep in de nacht feest in een disco in Grou.

Meer over