ANALYSE

Na Mauro nu Marcía en Gláucio

Weer krijgen jonge asielzoekers een gezicht - en de nationale sympathie. Vrijdag werden Márcia en Gláucio Ventura Tiago met hun ouders van hun bed gelicht in de opvang in Gilze-Rijen. Het Angolese gezin, al 15 jaar in Nederland, wacht in een detentie-centrum in Zeist op uitzetting.

Raoul du Pre
Gláucio. Beeld Judith Baas
Gláucio.Beeld Judith Baas

'Waar slaat streng beleid om in onrechtvaardig beleid? Hoe combineren we hoofd en hart? Moet de Tweede Kamer zich inlaten met individuele gevallen? Waar begin je aan? Waar eindig je?'

Ad Koppejan, toen nog Tweede Kamerlid voor het CDA, beschreef in 2011 de dilemma's waarvoor hij stond toen de 19-jarige Angolese jongen Mauro Manuel - sinds 2002 in Nederland, Limburgse tongval - dreigde te worden uitgezet. Koppejan verzette zich daartegen. Maar hij voelde ook het ongemak.

'Hoeveel van deze gevallen zijn er? Wordt het niet onbillijk om er eentje, uitvergroot door de publiciteit, uit te pikken? Laten we ons niet te veel meeslepen door emoties, gesymboliseerd door zo'n sympathieke jongen?'

Toen Koppejan zich na lang aarzelen toch weer in het strenge CDA-kamp voegde, werd hij zelf het mikpunt van bijtende hoon uit alle windstreken: hoe durfde hij zo te marchanderen met het lot van een kwetsbare jongen?

Mauro was de eerste niet die plots het middelpunt werd van nationaal debat. De sympathieke Turkse kleermaker Zekeriya Gümüs maakte van PvdA-staatssecretaris Elizabeth Schmitz in 1997 een kille mensenuitzetter. De slimme Bosnisch-Kosovaarse scholiere Taida Pasic had in 2006 hetzelfde effect op VVD-bewindsvrouw Rita Verdonk.

Sinds afgelopen weekend weet ook de jonge VVD-bewindsman Klaas Dijkhoff dat hij voorlopig geen rustige dag meer zal hebben: vrijdag werden Márcia en Gláucio Ventura Tiago samen met hun ouders van hun bed gelicht in de opvang in Gilze-Rijen. Het Angolese gezin, dat al 15 jaar in Nederland woont, is aangehouden en overgebracht naar een detentiecentrum in Zeist, in afwachting van hun uitzetting komende week. De vader heeft in het Angolese leger gediend en komt daarom niet in aanmerking voor een verblijfsvergunning.

Binnen een dag hadden Márcia en Gláucio aan hun voornaam genoeg om in het hele land herkenning en medelijden op te wekken. Klasgenoten en leraren toonden zich verbijsterd, de universiteit liet weten 'onaangenaam verrast' te zijn, Defence for Children houdt vandaag een wake voor de deur van het uitzetcentrum. En Mieke van Erp, de oma van Mauro, schreef al een open brief aan Dijkhoff.

De Kinderombudsman, die al eerder liet weten dat 'de Nederlandse staat de belangen van deze kinderen duidelijk niet voorop heeft gesteld bij deze beslissing', had dit weekend spoedoverleg met de staatssecretaris. Hij vindt uitzetting 'onacceptabel'.

Het is wat gebeurt als abstracte beleidsuitgangspunten een gezicht krijgen. Als we de mensen die binnenkomen in de grote anonieme stroom tien jaar later in ons hart gesloten hebben. Zelfs de meest geharnaste voorstanders van een streng asielbeleid houden zich ook nu op de vlakte over het lot van Márcia en Gláucio. Zoals Ad Koppejan weet: 'Wat in theorie nog heel goed verdedigbaar lijkt, is in de praktijk bijna niet meer uit te leggen.'

Márcia en Gláucio zouden nooit in hun huidige situatie zijn beland, als hun ouders in 2005 hadden gedaan waar Nederland op hoopt zodra een asielaanvraag is afgewezen: terugkeren. Zoals zo vaak is het uitzetbeleid ook hier de achilleshiel van het Nederlandse asielstelsel. Zelfs gedwongen uitzetting blijkt vaak buitengewoon lastig. Advocaten weten listige omwegen naar weer nieuwe procedures, landen van herkomst werken niet mee. Halsstarrigheid gaat over in stille berusting. En daarna volgt de schemerzone: afgewezen asielzoekers leven hier gewoon door, raken met hun gezin vanzelf 'geworteld' maar hebben nog steeds uitzetting boven hun hoofd hangen. Tot de dag dat de Immigratiedienst IND opeens doorpakt en tot actie overgaat.

Op dat nog tamelijk abstracte bericht volgden snel de details. De twee en hun advocaat hebben al jarenlang een kort lijntje met de media. Márcia (18) zou vandaag beginnen aan haar rechtenstudie aan de Erasmus Universiteit. Zij droomt van een carrière als advocaat. Gláucio (13) zit in 2-havo. Hij is nog nooit in Angola geweest. 'Ik ben Nederlander, ik voel me Nederlander', liet hij in het weekend weten via de website van De Kindercorrespondent. 'We zitten nu in een soort gevangenis.' En Márcia: 'Ze stonden met tien man binnen, alsof wij criminelen zijn.'

Artikel 1F: geen asiel voor mogelijke oorlogsmisdadigers

Het abstracte beleidsuitgangspunt dat de familie Ventura Tiago de toegang tot Nederland belet is artikel 1F van het VN-vluchtelingenverdrag: landen hoeven geen asiel te verlenen bij 'ernstige vermoedens' van oorlogsmisdaden. Nederland hanteert dat principe op papier consequent. Veel Afghanen die ooit actief waren voor de veiligheidsdiensten van het communistische regime hebben dat onder- vonden. Zij waren hier niet welkom. De Immigratie- en Naturalisatiedienst weigert om die reden ook al jaren de familie Ventura Tiago de toegang. Het gezinshoofd deserteerde vijftien jaar geleden uit het regeringsleger in Angola. Dat maakt hem automatisch verdachte van oorlogsmisdaden. De bewijslast ligt in dat geval bij hem, maar hij heeft volgens de IND niet aannemelijk kunnen maken dat hij geen oorlogsmisdaden heeft gepleegd. Alle pogingen van het gezin om toch hier te kunnen blijven, zoals met een beroep op het kinderpardon, faalden. Eerder dit jaar stelde de rechtbank in Den Haag nog eens vast dat geen van de gezinsleden ooit in het bezit is geweest van een verblijfsvergunning en dat zij dus hadden moeten vertrekken. De eerste afwijzing dateert uit 2005. Dat zij al die jaren in Nederland bleven, komt voor hun eigen rekening. De rechtbank ziet ook geen belemmeringen voor terugkeer. Het zal 'moeilijk' zijn voor Márcia en Gláucio, beamen de rechters, maar 'met hulp van hun ouders kunnen zij zich aanpassen aan de maatschappij en de omstandigheden in Angola'.

Nieuwe politici, oude dilemma's

Het verdriet van Márcia en Gláucio plaatst een volgende lichting Tweede Kamerleden voor oude dilemma's. SP, GroenLinks en ChristenUnie staan op de barricaden. 'Kinderen zijn per definitie niet crimineel', aldus het GroenLinks-Kamerlid Linda Voortman. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (asielzaken) wil er niets over zeggen omdat het om een individuele zaak gaat. De PvdA-fractie in de Tweede Kamer baart enig opzien met het overnemen van dat formele uitgangspunt: de partij voerde in 2011, in de oppositie, compromisloze actie voor Mauro maar doet er nu het zwijgen toe.

Politici zoeken naarstig naar oplossingen. De ouders belonen voor hun verzet tegen het asielbeleid - daar willen weinig partijen aan. Maar mogen kinderen die hier hoogstwaarschijnlijk zeer succesvol kunnen worden, daar de dupe van worden? Koppel de kinderen los van hun ouders, suggereert de SP daarom. Zij kunnen er immers ook niks aan doen.

In de loop van het weekend meldde zich ook de Erasmus Universiteit met een mogelijke oplossing, althans voor Márcia: de instelling kan een studievisum voor haar aanvragen, zodat zij in elk geval hier kan studeren. Dat was voor Mauro destijds ook de uitweg. In 2013 redde het kinderpardon hem definitief.

Misschien dat die route ook voor Márcia soelaas biedt. Voor de rechters en politici die over haar moeten beslissen is de oplossing hoogstens tijdelijk. Echt ontsnappen is niet mogelijk.

Zondag zette de 9.200ste Nederlander z'n handtekening onder de petitie voor Margarita, 17 jaar pas, uit Oezbekistan. Of nee: Uit Kampen, waar ze al zeven jaar woont, de havo heeft afgemaakt en nu begint aan een hbo-opleiding rechten. Ze moet het land verlaten, omdat ze niet aan alle regels voor het kinderpardon heeft voldaan. 'Gewoon een Hollandse meid', weet het actiecomité, dat de regels van het spel beheerst. Want sinds wanneer zetten wij Hollandse meiden het land uit? 'Ze is één van ons en ze mogen haar niet zomaar van ons wegnemen.

Verder lezen

De vader van Gláucio en Márcia heeft mogelijk oorlogsmisdaden gepleegd en daarom is zijn asielaanvraag afgewezen. Maar hoe veilig is Angola? (+)

Meer over