Na grijs komt kleur

Cabaretière Jetty Mathurin werd bekend als 'Smorrie' in de tv-serie Vrouwenvleugel, maar dankt haar populariteit vooral aan haar alter ego Taante: een bejaarde Surinaamse volksvrouw die iedereen de waarheid zegt....

REPETITIE. Opperste concentratie. Maar dan stapt Jetty Mathurin plotseling uit de toneelwerkelijkheid. En zegt tegen regisseur John Leerdam: 'Sorry, ik ben afgeleid. Ik voelde mijn gsm trillen. Elk moment kan er bericht zijn. Mijn dochter ligt te bevallen.' Verontschuldigende blik. Dat ding zet ze wel even helemaal uit. Volgt een klaterlach. 'Dit komt toch zeker niet in de krant hè?'

Niet in de krant? De repetitie is nog niet afgelopen of ze grijpt haar mobiele telefoon. Jubelzang stijgt op. Mathurin (50) is oma geworden van haar allereerste kleinkind. Desai is de naam. Collega's feliciteren haar. 'Wees niet bang. Dat interview gaat door. Ik heb een kunstje afgekeken van mannen. Ik kan een knopje omzetten.'

Vrouwen kunnen ook een kunstje. 'Ze kunnen goed managen, een kwaliteit die ze lang niet altijd in zichzelf herkennen.' Mathurin heeft geen agenda nodig om haar verpletterend volle bestaan te coördineren. Ze zit er, even later, in de kleedkamer nogal rustig bij. Ondanks de komst van het langverwachte kleinkind. 'Nu ik zo meteen de toekomst op schoot heb, heb ik nóg meer energie voor de toekomst.'

Mathurin repeteert voor De Koningin van Paramaribo, de eerste grotezaalproductie van Theater Cosmic die op 4 september in première gaat in de Utrechtse Stadsschouwburg. Staat ze daar, tegenover de door haar bewonderde Helen Kamperveen en Manouschka Zeegelaar Breeveld, in een dubbelrol. Het ene moment is ze een dominee die een vrouwelijke presidentskandidate de les leest, het andere is ze Eduardina, verzorgster die de oude Maxi Linder, de invloedrijkste hoer van Suriname, aanhoort en troost.

Maxi Linder werd in Suriname verguisd maar ook bejubeld, en is voor velen de vrouw die met haar rijkdom en roem meer deed voor het Surinaamse volk dan de hypocriete mannelijke machthebbers. 'Maxi is een slachtoffer van incest. En ze heeft een vieze mond. Misschien heeft ze goeie dingen gedaan, maar dat ze een voorbeeld zou zijn voor vrouwen gaat me te ver. Zeker in het Suriname van nu, waar armoede en HIV en aids hun tol eisen, waar vrouwen en jonge meisjes er alles aan doen om te overleven. Die verdienen een beter voorbeeld. Sophie Redmond bijvoorbeeld, de arts en politica, ook verguisd door mannen - maar intellectueel, en met groot respect voor gewone mensen.'

Dat muziektheater van De Koningin van Paramaribo bezorgt haar, als ze niet uitkijkt, nog kopzorgen. Schrikbeeld: 'Dat wat ik doe van mindere kwaliteit is en tóch geaccepteerd wordt - alleen maar omdat ik zwart ben.' Zij is de autodidact die niet zomaar op commando een laatje kan opentrekken. 'John Leerdam laat mij alle hoeken zien. Ik word geregisseerd in een tekst die ik niet zelf heb bedacht. Ik maak niet m'n eigen kleding, maar er is een heel team waarvan elk lid zijn deskundigheid inbrengt.' Bijna op fluistertoon: 'Ach, ik heb toch wel m'n maniertjes om het naar mijn hand te zetten.'

Dat is, lijkt ze te willen zeggen, nou typisch Mathurin. 'Altijd bemoeien. Heel Eigenwijs.' Normaal gesproken maakt ze in haar eentje de dienst uit. Staat ze alleen op het toneel, als Taante, de bejaarde Surinaamse volksvrouw in regenjas die pittige levenswijsheden verkondigt. 'Zwarte mensen reageren op de herkenning, waardoor witte mensen zich ontspannen en zich vrij voelen om te lachen. Ik mag hopen dat dat tijdens de première van De Koningin ook gebeurt.'

Taante heeft een dochter die, net als Maxi Linder, in de prostitutie is beland. Maar daar zegt ze op de bühne geen woord over. 'Ik vermoed dat het haar pijn doet. Het is haar geheim. Dat heb ik te respecteren. Taante is ook maar een mens. Geen engel. Geen God.' Mathurin is soms discreet. En gunt haar alter ego's ('Zeg liever karakters!), over wie ze spreekt alsof het dierbare vrienden zijn, alle ruimte. Maar toen ze 50 werd en een grote partij gaf, dook Orsine, de vrijwel verzwegen prostituee, plotseling op. Mathurin kroop in de huid van een losbandige vrouw, met vlechtjes en een gouden tand, met heel veel zilver, in korte rok - bepaald outgoing. 'De genodigden waren gechoqueerd! ''Is dat je mán'', vroeg Orsine aan een van mijn vriendinnen, ''hou 'm dan goed vast! Want ik ga niet zonder man weg vandaag!'''

AAN zo'n confrontatie beleeft Mathurin intens genoegen. Ze werd vooral bekend door haar rol van Smorrie in de tv-serie Vrouwenvleugel, maar voor critici geldt Taante als haar doorbraak. 'Pffff - doorbraak! Taante was er al lang. Jullie sliepen!' In februari gaat de nieuwe solovoorstelling in première, Opvliegers. Eerder al zal Taante, als vanouds, opduiken tijdens congressen waar ze bobo's confronteert met haar levenslessen. Een gruwel soms voor grijze mannen. 'Ik maak me geen zorgen. Na grijs komt kleur.' Ze was laatst op een symposium over de gezondheidszorg. 'Niks leuker dan mensen die beleid maken op het verkeerde been zetten. Ze beslissen over gewone mensen die ze vaak niet eens kennen.'

Een van de aanwezige cardiologen was zo onder de indruk van haar verhaal over het lot van patiënten dat hij achteraf contact met haar zocht en haar uitnodigde voor een feestje. 'Bleek hij jaren geleden al zijn nek te hebben uitgestoken. En gepleit te hebben voor kortere wachtlijsten.' Dat is nou waar Mathurin naar streeft: erkenning door gelijkgestemden, contact met zielsverwanten. 'Het is een godsgeschenk waar ik heel zuinig op wil zijn.'

Waar Mathurin niet naar streeft: dat ze steeds weer getypeerd wordt als boegbeeld van multicultureel Nederland. Ook al richtte ze onlangs de stichting 'Taante Bemoeit' op, die onder andere een school voor doven en slechthorenden in Suriname steunt. Ook al mengde ze zich in een discussie over sociale dienstplicht voor criminele allochtone jongeren.

'Maar verder ben ik wie ik ben. Geen politicus. En vooral: geen Surinaamse cabaretière en actrice. Ik ben cabaretière en actrice. Fock that shit.' Gelukzalig besef: 'Het zal veranderen. Dat multiculturele onderscheid zal straks geen rol meer spelen. Bij jonge mensen. Bij m'n kleinzoon die nu is geboren. Hij zal volwassen worden in een samenleving die krachtige mensen waardeert. Ongeacht hun kleur.'

HET GAAT haar om bewustwording. En om een beetje historisch besef. 'Niet altijd dat negatieve. Niet steeds weer alleen die slavernij. Beschrijf waar we trots op kunnen zijn. Laat onze kinderen weten dat ze die mobiele telefoons waar ze zo gek van zijn te danken hebben aan een zwarte man.'

Tijdens het Kwakoe-festival was er, traditiegetrouw, een Taante-theatertent. Maar die stond vol bobo's. Taante was niet uitgenodigd om te komen spreken. Dat was olie op het vuur. 'Taante lapt dat aan haar laars. Iedereen houdt van Taante en Taante heeft wat te zeggen.' Dus Taante kwam, en ze sprak zelfs president Venetiaan toe, en noemde hem een gudu - schat. 'Taante blijft positief. Ze wijst niet af. Ze kapittelt Venetiaan niet omdat het nu niet goed gaat in Suriname. Ze moedigt hem aan.'

Klop op de kleedkamerdeur. Een bloemist bezorgt haar, namens het team van Cosmic, een grote bos zonnebloemen. Voor haar dochter. 'Kom hier dan krijg je een brasa' - en ze omhelst hem. Het contact met haar drie kinderen is goed. Ook al verliet ze in 1989 - zonder man en kinderen - het Brabantse Cuyk waar ze sinds haar 23ste had gewoond. En waar ze - met een diploma logopedie op zak - onderwijzeres was geweest. Mathurin sloeg, wars van het keurslijf waar ze in was beland, haar vleugels uit. Om drie weken in haar eentje New York te bezoeken. Om, langzaam maar zeker, in Amsterdam een bestaan op te bouwen. 'Sociale controle kan goed zijn. Zolang mensen elkaar aanspreken op gezamenlijke verantwoordelijkheden.' En dat avontuur? 'Is leuk en ook verschrikkelijk níet leuk. Maar ik blijf zeggen: durf te springen. Neem risico's.'

Haar drie kinderen wonen inmiddels ook in Amsterdam. 'Ik heb ze met zorg en liefde opgevoed, met wijsheid en geduld. Ze zullen me nooit in de steek laten.'

'Er is maar één gevaar. Als ik oud ben word ik vast vervelend. Ik blijf me altijd overal mee bemoeien. Ik wil bijvoorbeeld nooit in een tehuis, met alleen maar meer-van-hetzelfde. Ik ga niet in een etalage zitten.'

'Ik hoop maar dat ik gezond blijf. Want anders zou ik nu al tegen mijn kinderen moeten zeggen wat Taante tegen haar verzorgers zegt. Dan bedank ik ze nu vast. Omdat ik straks kinds en incontinent ben, en de advocaat me over de wangen loopt. Omdat ik het dan niet meer kan.

'Maar als ik gezond blijf, is ouder worden niet erg. Dan verlies je eigenlijk niks. Ik streef er naar om straks tevreden te zijn. Ik groei steeds meer naar Taante toe.'

De agenda blijft voorlopig overvol. Ze verleende vorige week haar medewerking aan het Eerste Internationale Sinterklazencongres. 'Waar ik zieke kinderen met een ontwapenende tekst tegemoet trad. Het zou toch doodzonde zijn als ik ze dat had onthouden?' Ze speelt de komende maanden ook nog in De Vagina Monologen. 'Met Corry Brokken en Olga Zuiderhoek! Véél te leuk. Mag ik niet missen!' En dan is Desai er nog, haar eerste kleinkind. 'Ik ben blij dat we hier zitten en niet op een terras. Nu kan ik huilen wanneer ik wil huilen.'

Mathurin wil authentiek zijn. Ze wil duidelijk maken waarom ze bepaalde keuzen maakt. 'Dat noem ik délen.' Ze wil positief zijn. 'Is het heel stellig als ik beweer dat liefde geven veel leed kan voorkomen?' Dat klinkt, alles bij elkaar, bijna als een geloofsbelijdenis. Mathurin klaterlacht. 'Misschien zit ik als ik oud ben onder een boom. In alle rust. En komt iedereen naar me toe voor wijze raad.' Haar gsm begint weer te rinkelen. 'Je moet plezier hebben in wat je doet. Dan kun je bergen verzetten.'

Ze memoreert de dood van actrice Sylvia Millecam. 'Ik weet niet of ze daarboven in vrede rust of dat ze er herrie maakt. Ik denk het laatste. Maar één ding is zeker: die vrouw is haar eigen weg gegaan, ze heeft geleefd. Zij had het zo te zien naar haar zin.'

Meer over