REPORTAGE

Na de reis komt heimwee

De Syrische Lama Bernet wil naar Duitsland met haar drie kinderen, maar strandt in Graz. Waarom niet in Oostenrijk blijven? Ja, dat doet ze.

Jan Hunin
Lama Bernet en haar kinderen arriveren op het station van Graz; Tina Wirnsberger helpt hen. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant
Lama Bernet en haar kinderen arriveren op het station van Graz; Tina Wirnsberger helpt hen.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

'Ach, ik denk dat zij ...' Tina Wirnsberger probeert uit te leggen waarom ze net in het station van Graz een wildvreemde vrouw 40 euro in handen heeft gestopt. 'Ik heb de kans om geld te verdienen, en zij niet', zegt ze tenslotte. 'Dat is alles.'

De 35-jarige pedagoge is de drijvende kracht achter Flüchtlinge - Willkommen in der Steiermark. Op de voorgevel van het station mag dan wel staan dat de vette jaren voorbij zijn - reclame voor een fitnesscentrum - , dat betekent nog niet dat er geen geld voor een treinkaartje af kan.

Hulpeloos

De gelukkige is Lama Bernet, een 35-jarige weduwe uit Damascus. Samen met haar drie kinderen - Jeman (14), Bara (12) en Lital (6) - én een onweerstaanbare glimlach is ze op weg naar Duitsland.

Maar dat blijkt gemakkelijker gezegd dan gedaan. In Salzburg ligt het treinverkeer naar Duitsland stil en wie via Passau wil reizen heeft een paspoort nodig. Wat nu te doen? Net als de andere vluchtelingen die het station binnenwandelen, staat Bernet er hulpeloos bij.

Wat zou ze zonder Wirnsberger beginnen? Wel, dan zou iemand anders haar wel geholpen hebben, bijvoorbeeld Otto Simon, een ondernemer die moet oppassen dat zijn zaak niet failliet gaat. In plaats van op internet Indisch textiel te verhandelen, slijt hij zijn dagen in het station van Graz, op zoek naar hulpbehoevende vluchtelingen. Gisteren legde hij een vader met drie kinderen bij hem thuis te slapen. In drie weken hadden ze zich niet gewassen. 'Ik hoef u niet te vertellen hoe mijn woonkamer rook.'

Oostenrijks plan

Met een 'actieplan asiel' hoopt de Oostenrijkse regering, een coalitie van sociaal-democraten en conservatieve liberalen, de uiterst rechtse FPÖ de wind uit de zeilen te nemen. Die partij, in het verleden geleid door Jörg Haider, doet het momenteel uitstekend in de peilingen dankzij de vluchtelingencrisis: bijna een op de drie Oostenrijkers is van plan op de partij te stemmen. De kern van het actieplan dat de conservatieve minister Johanna Mikl-Leitner met enkele collega's maandag ontvouwde, is dat het asielrecht tijdelijk wordt; na toekenning komen jarenlang diverse meetmomenten om te bepalen of een vluchteling nog wel mag blijven. 'Op juridisch vlak streng, maar op feitelijk vlak humanitair.' Internationaal wil de regering landen die duikgedrag vertonen door asielzoekers te weren of direct de grens over te sturen moeten worden gekort op hun Europese subsidies. Wenen gaat dat op Europese top betogen. Een leider van de FPÖ noemde vrijwilligers die asielzoekers helpen maandag 'invasiecollaborateurs'.

Natuurlijk gaat het er in Graz, de tweede stad van Oostenrijk, iets minder uitbundig aan toe dan twee weken geleden aan de grens met Hongarije. Met name in het dorp Nickelsdorf werden de vluchtelingen als vorsten onthaald, met schotels vol hapjes en een warm applaus.

Maar heel veel hoeft Graz daar toch niet voor onder te doen. Wanneer Bernet samen met haar kinderen de trap naar het perron afloopt, duwt een voorbijganger haar nog snel een verpakte pretzel in handen. 'Voor uw kinderen', zegt hij.

Oostenrijkse gastvrijheid

En niemand die er een kwaad woord over zegt. Zelfs een oudere man in lederhosen beweert dat Oostenrijk vluchtelingen nodig heeft. Nog het minst positief is het meisje achter de infobalie van het station. Ze heeft genoeg van die vluchtelingen die niemand verstaat, maar zelfs zij komt op de vraag of ze van haar mogen blijven niet verder dan: 'Het laat mij koud.'

Ach, die vluchtelingenhaters zijn er natuurlijk wel, zegt Wirnsberger, 'maar ze verdwijnen in de massa'.

De Oostenrijkse gastvrijheid moet indruk hebben gemaakt op Bernet, want terwijl ze op het perron op de trein naar Wenen staat te wachten, begint ze te twijfelen. Otto Simon gaf haar het advies in Oostenrijk te blijven. Ook hier hebben ze natuurlijk geen tekort aan vluchtelingen - dit jaar worden er 85 duizend asielaanvragen verwacht, heeft hij gehoord - maar dat zijn er toch altijd minder dan in Duitsland.

In het asielcentrum van Vordenberg worden Lama en haar kinderen ingeschreven. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant
In het asielcentrum van Vordenberg worden Lama en haar kinderen ingeschreven.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

De communicatie verloopt stroef. Zoveel Engels verstaat Lama Bernet nu ook weer niet; er moet een vrijwilliger aan te pas komen die Arabisch spreekt.

Meer heeft Bernet niet nodig om overtuigd te worden. Samen met haar kinderen loopt ze naar het politiekantoor om de hoek, en als blijkt dat ze daar voor een asielaanvraag aan het verkeerde adres zijn, laat ze zich door Simon naar het opvangcentrum in de Kärntner Strasse rijden.

Het is er vrij leeg. De meeste van de honderden vluchtelingen die in dit afgedankte winkelcentrum de nacht hebben doorgebracht, zijn richting Duitsland vertrokken. Het komt Bernet goed uit. Na een uurtje mag ze met de bus naar een asielcentrum vertrekken. De volgende dagen zal daar de rest van haar aanvraag worden afgehandeld.

'Ik ben ongelukkig'

Ver hoeft ze niet rijden. Het asielcentrum bevindt zich 70 kilometer ten noorden van Graz in een dorp dat zoals de naam suggereert - Vordernberg - aan de voet van een berg ligt.

Bij aankomst is het even schrikken. De muren van het centrum zijn met prikkeldraad overspannen. Vliegt ze de gevangenis in? Maar Bernet maakt zich nodeloos ongerust. Haar telefoon moet ze afgeven, maar dat gebrek wordt gecompenseerd door de luxe waarmee ze wordt omringd. Van binnen ziet het asielcentrum er uit als een viersterrenhotel, met een fitnessruimte en een bibliotheek.

Niet doorvertellen, fluistert commandant Herwig Rath, anders wil straks iedereen naar Oostenrijk komen.

Toch voelt Bernet zich niet opperbest. 'Ik ben ongelukkig', zegt ze, nadat ze met haar kinderen een eigen kamer heeft gekregen. Nu ze haar eindbestemming heeft bereikt, is er geen weg terug meer. Haar ogen worden vochtig. Ze heeft heimwee.

Lama en haar kinderen lopen naar hun nieuwe onderkomen, met een fitnessruimte en een bibliotheek. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant
Lama en haar kinderen lopen naar hun nieuwe onderkomen, met een fitnessruimte en een bibliotheek.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant
Meer over