Column

Na 64 jaar wordt zijn roman eindelijk uitgegeven

Wat houdt de literaire wereld in het buitenland bezig? Onze correspondenten houden het bij. Deze week Sterre Lindhout over een oorlogsroman die nu pas uitgegeven kon worden.

Sterre Lindhout
De Duitse schrijver Siegfried Lenz. Beeld afp
De Duitse schrijver Siegfried Lenz.Beeld afp

Dat de slagschaduw van het nationaal-socialisme zich uitstrekt tot in het hedendaagse Duitsland ligt voor de hand. Minder bekend is dat ook de tijd erna, de jaren van hard werken en vooral je mond houden onder kanselier Konrad Adenauer, diepe sporen naliet. Zo verscheen laatst een boek dat eigenlijk al in 1952 in de boekhandel had moeten liggen.

Der Überläufer van Siegfried Lenz is een roman over de oorlog aan het Oostfront, geschreven door een man die daadwerkelijk tegen Hitlers leger vocht.

Het boek vertelt het verhaal van Walter Proska, een Duitse soldaat die in 1944 na zijn verlof terugtreint naar het Oostfront. Ergens onderweg in het eindeloze rijk van Stalin rijdt de trein op een mijn en treft Proska een vrouw - een meisje noemt hij haar, al is ze al 27. Ze heeft rood haar, groene ogen en erg mooie borsten. En ze blijkt partizane.

Uiteindelijk sluit Proska zich bij de partizanen aan. En die partizanen beschrijft Lenz, die zelf deserteerde toen hij gedwongen werd een medesoldaat dood te schieten, als een stuk menselijker dan de in het rond blaffende nazi's.

Dat kon niet in Adenauerduitsland, waar nationaal-socialistische sympathieën nog gemeengoed waren. Deserteren uit het leger van Hitler gold, ook in romanvorm, nog als hoogverraad.

Het ligt in dat klimaat dus voor de hand dat Lenz' redacteur Otto Görner, een man met een uiterst discutabel oorlogsverleden, uitgeverij Hoffmann en Campe op een nogal autoritaire toon afraadde het tweede boek van deze veelbelovende jonge schrijver te publiceren.

Aldus geschiedde. Lenz', nog jong, reageerde heel beleefd opvallend begripvol op de abrupte afwijzing. Maar hij bewaarde zijn niet uitgegeven boek. Met de rest van zijn archief, werd de onuitgegeven roman na zijn dood overhandigd aan het archief van de stad Marburg, waar een archivaris het uit de vergetelheid haalde.

Dus nu ligt het er toch, vierenzestig jaar later. De recensenten loven het boek, al geeft een enkeling toe dat de stijl wat gedateerd is en niet bijzonder literair, met veel cliffhangers en clichématige beschrijvingen van groene ogen en ronde borsten. Maar het perspectief en het plot waren hun tijd vooruit - te ver vooruit.

Meer over