N-Ierland moet compromis vinden vóór Goede Vrijdag

Gisteren arriveerden de Britse premier Blair en zijn Ierse collega Ahern in Belfast om de Noord-Ierse partijen met de vuist op tafel tot overeenstemming te brengen....

In Noord-Ierland moet deze week de oplossing worden gevonden voor een probleem dat al bijna vijf jaar onoplosbaar lijkt: dat van de ontwapening door de IRA. Op 2 april, Goede Vrijdag, moet er een compromis zijn.

De UUP van premier Trimble, de grootste partij in Noord-Ierland, wil dat de IRA een geloofwaardig begin maakt met de ontwapening, alvorens de partij bereid is twee ministers van Sinn Fein te verwelkomen in de nieuw te vormen Noord-Ierse Executive, de regering die een deel van de bevoegdheden van Westminster in de provincie moet overnemen.

De IRA wil daar niets van weten, en Gerry Adams' Sinn Fein meent dat de unionisten met de eis de afspraken in het Goede Vrijdag Akkoord schenden. Eerst de ministersposten, vindt Sinn Fein, daarna gaan we het hebben over de ontwapening, die volgens het akkoord op 1 mei 2000 moet zijn voltooid.

Tussen die twee uitersten moeten de Britse en Ierse regering de komende dagen een tussenweg zien te vinden. Adams moet een compromis aan zijn achterban kunnen verkopen, zonder dat dat, zoals hij zegt te vrezen, de IRA zal splijten. Trimble moet de oplossing aan zíjn achterban kunnen verkopen, zonder dat die het idee heeft dat haar belangen worden verkwanseld.

Pessimisten in Belfast zeggen dat een en ander praktisch onmogelijk zal blijken. 'Het is alsof we de Zambezi afdrijven', zei een van hen maandag in The Times. 'We horen het geraas van de watervallen in de verte. We zien de nijlpaarden de andere kant opzwemmen. Maar er is bijna niets dat we kunnen doen.'

De optimisten, onder wie minister voor Noord-Ierland Mowlam, gaan ervan uit dat geen van de partijen de provincie weer in een burgeroorlog wil storten.

Hoe gecompliceerd het vraagstuk van de ontwapening is, blijkt al sinds augustus 1994, toen de IRA het eerste staakt-het-vuren uitriep. Vanaf dat moment drongen unionisten erop aan dat de republikeinen hun goede intenties zouden bewijzen door wapens in te leveren. Gedurende het gehele vredesproces is die eis steeds naar voren geschoven. In het Goede Vrijdag Akkoord wordt er echter slechts in algemene termen over gesproken.

Mowlam wil woensdag of donderdag het Noord-Ierse parlement bijeenroepen, om de samenstelling van een regering in gang te zetten. Maar in het unionistische kamp ligt al een motie klaar om dat tegen te houden, als de IRA op dat moment nog steeds geen gebaar heeft gemaakt. Premier Trimble liet afgelopen weekeinde in kleine kring weten pessimistisch te zijn. De Nobelprijswinnaar zei er zelfs rekening mee te houden dat hij deze week zal aftreden.

Ondertussen zal de komende 48 uur het zoeken naar een uitweg koortsachtig doorgaan. Eén scenario dat op haalbaarheid zal worden getoetst, is deze: eind deze week wordt wel een regering gevormd mét Sinn Fein-ministers, maar zonder dat de Executive onmiddellijk actief wordt. In de periode dat de Executive zou fungeren als een soort schaduwregering, zou de IRA over de brug moeten komen.

Die tussenoplossing zou de IRA ervan moeten overtuigen dat haar stem in de regering gegarandeerd zal worden gehoord, en tegelijkertijd de unionisten de garantie geven dat de invloed van Sinn Fein niet wordt geconcretiseerd alvorens haar militaire zusterorganisatie wapens inlevert.

Belangrijk in dat verband is de inhoud van de jaarlijkse Paasboodschap van de IRA, traditioneel uitgegeven op paaszondag, ter herinnering aan de Paasopstand in Dublin van 1916. Zondag deden in Belfast sterke geruchten de ronde dat de IRA haar boodschap een paar dagen eerder zal doen uitgaan, en dat die mogelijk een opening zal bieden.

Een politieke waarnemer omschreef het ontwapeningsvraagstuk kort geleden als 'een verstopping die steeds verder de pijp in is gedrukt'. Deze week móet er succes worden geboekt. Zo niet, dan dreigen er calamiteiten, ook al omdat na Pasen weer het seizoen van de protestantse marsen begint, een garantie voor oplopende spanningen.

Een paar dagen voor Goede Vrijdag 1998 leken de vredesonderhandelingen op een mislukking uit te lopen, maar vonden de partijen elkaar op het laatste moment toch nog. Het wachten in Noord-Ierland is op een tweede Houdini-achtige last minute ontsnappingstruc, uit de ketenen van het verleden, de dogma's en het starre eigen gelijk.

Meer over