Column

Muziekkritiek is clichéverf op een laptop vol beeldspraak

'Een geheel eigen toon': soms is muziekkritiek een carnaval van clichés.

Jean-Pierre Geelen
J. Bernlef in het Vondelpark. Beeld anp
J. Bernlef in het Vondelpark.Beeld anp

Oonmachtig jongensboekenjargon, noemde wijlen J. Bernlef ooit het taalgebruik van de gemiddelde jazzcriticus. Een carnaval der clichés: besproken muziek was al snel 'keihard swingend', vol 'knetterende en spetterende soli'.

Literatuur lezen, adviseerde Bernlef. Of dat helpt, weet ik niet. Wel weet ik dat schrijven over muziek bijna ondoenlijk is. Hoe is die eeuwige 'geheel eigen toon' te vangen in woord?

De nieuwe Kanye West is 'niet het meesterwerk dat hij had beloofd', schreef onze - uitstekende - poprecensent Gijsbert Kamer. Maar: 'Fraai hoe hij de New Yorkse disco-avant-gardelegende Arthur Russell laat terugkomen in 30 hours of een obscuur gospelsoulnummer zijn track Facts laat dragen.'

Hoe 'fraai' en 'obscuur' klinken, kan iedereen zelf beluisteren. Maar wat te denken over een eenmalig concert waar je niet bij was? Klassieke muziekrecensent Guido van Oorschot zag bij het Concertgebouworkest 'twee gezichten' van dirigent Manfred Honeck: 'Het ene keek met een timmermansoog naar Beethovens zevende symfonie. Hoe je een lastige naad wegwerkt of een orkestkleur listig laat verbleken: als een pietje -precies toverde Honeck zijn klankvoorstelling tevoorschijn.'

Aha.

Uit gewoonte en nostalgie koester ik de laatste platenzaken. Daar griste ik een Klassieke zaken mee, het gratis blaadje van de verenigde klassieke cd-handelaren.

Er werken gerenommeerde, onafhankelijke critici aan mee. In Klassieke zaken klinken zij opmerkelijk unisono. De tientallen cd-besprekingen zijn een parade van superlatieven.

Een Stabat mater is 'een meesterlijke klankreis naar het rijke Napels van de achttiende eeuw'. Een pianist speelt 'goddelijk'. 'Fraaie intonaties, beheerste spanningsbogen, zuiverheid, subtiele dynamische welvingen - beter kun je het niet wensen.' Over dirigent Lisiecki: 'Zijn aanpak getuigt van een prettig soort directheid en een groot stijlgevoel.'

Probeert u het even te audioaliseren.

Vrijwel geen noot wordt gekraakt, spoortjes kritiek moet je ontcijferen. 'Af en toe doorbreken vlagen van passie of tedere lyriek de gemoedelijkheid' op een 'enthousiasmerend' album: de recensent vond het volkomen ruk.

Bernlef leeft: de lopende band van clichés wordt gefinancierd door de verfindustrie. De muziekcriticus houdt het palet bij de hand en kwast het witte doek van de laptop vol beeldspraak.

Gardiners Monteverdi: 'Gedisciplineerd, maar levendig, en een uitzonderlijke rijkdom aan kleuren.'

'Zijn interpretatie is buitengewoon rijk aan sfeercontrasten en kleurnuances.'

Een 'veelkleurig, contrastrijk werk'.

Over Rachmaninov: 'Ook hier eerst spannende lage strijkers, maar al gauw ontwikkelt zich een uitbundige kleurencarrousel.'

In de etalage van Klassieke zaken echoot de schildercursus van Bob Ross.

Meer over