Muziek voor Salinero is goud waard

Componisten Cees Slings en Victor Kerkhof debuteerden acht jaar geleden met Bonfire's symphony, het eerste opus speciaal geschreven voor dressuur....

Door Pay-Uun Hiu

Dat zou een mooi verhaal zijn. Een verhaal waarin Anky van Grunsven, ontspannen galopperend en zingend, vrijdag met Gestion Salinero haar tweede olympische gouden medaille binnenhaalt.

Met het zingen gaat het zeker lukken, want het is niemand minder dan Van Grunsven zelf die in haar k muziek te horen zal zijn in het chanson Une belle histoire van Michel Fugain. De amazone zong een stukje van de melodie (tekst: dadada) in de Leersumse studio van haar huiscomponisten Cees Slings en Victor Kerkhof, en die verwerkten het in de karmee Van Grunsven en Salinero de jury in Athene moeten overtuigen.

Eigenlijk, vindt het duo Slings en Kerkhof in alle bescheidenheid, zou die gouden medaille rechtstreeks naar Van Grunsven moeten. Tenminste, als het aan de muziek ligt. 'Het zou niet moeten kunnen', foetert Kerkhof, 'dat een Isabelle Werth in Atlanta met zo'n hopeloos stuk muziek goud wint. Je zou een minimumniveau voor muziek moeten hebben, hoe moeilijk dat ook is vast te stellen.'

Er klinkt wat oud zeer in die opmerking. Acht jaar geleden debuteerden Slings en Kerkhof toen al succesvolle leveranciers van reclametunes en muziek voor buitenlandse televisieseries als Stadtklinik en Foreign Affairs met een unicum in de paardenwereld. Bonfire's Symphony was het eerste opus dat speciaal voor deze tak van dressuur was gecomponeerd, letterlijk op het lijf geschreven van Van Grunsvens elegante vierbenige danspartner.

Ze haalden er zilver mee bij de Spelen in Atlanta en hoewel niet te bewijzen viel dat het daaraan lag, is het experiment met compleet nieuwe muziek niet meer herhaald. Vier jaar later won Van Grunsven in Sydney wel olympisch goud met een ke de veelzeggende titel Something old, something new had gekregen.

Kennelijk is muzikale herkenning een onmisbaar onderdeel van de formule, maar de gewoonte om fragmenten uit bestaande liedjes te gebruiken, is uit nood geboren. De meeste ruiters zijn geen muzikale genieen toen een jaar of twintig terug de k muziek werd geroduceerd, kwam niemand op het idee daarvoor een componist te zoeken.

Met wanhoop en noeste huisvlijt werden te hooi en te gras verzamelde muziekbrokken aan elkaar geplakt, waarop dan zo ongeveer in de maat gedraafd en gestapt kon worden. Toen Slings bij toeval zo'n 'sloot bagger' uit de televisie hoorde komen, meldde hij zich met zijn compagnon bij stal Van Grunsven.

'Bij Bonfire waren we nog ongelofelijk groen', zegt Slings nu. 'Maar we hebben toen al heel goed gezien wat waar moest zitten.' Bonfire's Symphony is tot op de milliseconde nauwkeurig afgestemd op de choreografie die Van Grunsvens partner en coach Sjef Janssen vooraf had bedacht en toch is het ook een autonoom werk, met de beginselen van een sonatevorm (expositie, doorwerking, reprise), een muzikale climax, contrasterende thema's en thematische variatie.

Ook in de kor Salinero, L'esprit Chanson, zijn muzikale eenheid en samenhang tussen beweging en muziek de pijlers van de compositie ook al berust die op bestaande melodie Uitgangspunt was het liedje Les Lacs du Connemara van Michel Sardou, dat voor een galopperend paard bedacht zou kunnen zijn.

Voor de andere bewegingen kozen Slings en Kerkhof chansons door Edith Piaf (Je ne regrette rien, Milord), France Gall (Poupde cire), Nana Mouskouri (uitgestrekte stap op Les parapluies de Cherbourg) en de al genoemde Belle histoire voor de zijwaartse galop.

Niet alleen Van Grunsven, de hele tribune kan het meezingen. De Franse harten zullen waarschijnlijk nog een klein vreugdesprongetje maken als ze de Marseillaise herkennen in een overgang van draf naar galop.

In Den Bosch, Ddorf en Aken heeft Salinero met deze kjn kwaliteiten als danser bewezen en met overtuigende scores gewonnen. Maar bij klassiek ballet wordt de choreografie op de muziek gemaakt, bij paarden is het andersom. En menselijke dansers coneren hun bewegingen in overeenstemming met de muziek. Slings en Kerkhof leerden bijvoorbeeld dat Bonfire linksom steevast een fractie langzamer was dan rechtsom en dat er zeker acht seconden verschil zat tussen een rustige en een opgewonden Bonfire.

Met behulp van filmopnamen en computertechnieken stemden ze de tempi in hun muziek daar haarfijn op af. Ze maakten zelfs een versie voor de 'hot Bonny' en voor de 'standaard Bonny', zodat Van Grunsven die op het laatste moment nog kon wisselen, al naar gelang de gemoedstoestand van haar paard.

Componeren voor paarden blijkt een vak apart. De kennis en het vakmanschap waarmee het duo nu te werk gaat, werpt z'n vruchten af en wordt ook zeker gewaardeerd. De Amerikaan Robert Dover bijvoorbeeld, heeft de componisten ook gevraagd voor zijn olympische k Athene. Hij en zijn paard Kennedy werden er deze maand nog tweede mee bij het internationale dressuurfestival in Lingen.

Bonfire's Symphony is ondertussen uitgevoerd door Jan Vayne en door het Orkest van het Oosten onder leiding van Jaap van Zweden. Er is een draaiorgelversie van gemaakt. Er zijn achtduizend cd's van verkocht en er is nog steeds vraag naar, zelfs voor een crematie. 'Meer eer kan een stuk niet krijgen', weet Slings. Toch steekt het dat juist het muzikale aspect in de k muziek niet volwaardig wordt beoordeeld. 'In zo'n jury zitten mensen die heel goed weten hoe ze naar paarden moeten kijken, alleen van muziek hebben ze geen kaas gegeten', zegt hij. 'Maar die moeten dat wel beoordelen.'

De vraag is hoe. Wat zijn de criteria? Hoger, sneller, verder, sterker de objectieve ijkpunten van klassieke sporten als worstelen, hardlopen en springen, gelden hier niet. Net als kunstschaatsen en schoonspringen is paardrijden op muziek een moeizaam huwelijk tussen competetieve normen en artistieke idealen. 'Je moet het meten', vindt Slings. Gewoon, net als bij voetbal en tennis scores bijhouden, maar dan voor synchroniteit tussen beweging en muziek.

Kerkhof twijfelt. Wat is synchroon? Hij kwam er laatst achter met Sjef Janssen dat hij zelf vooral naar de voorbenen kijkt, terwijl paardenmensen juist de beweging vanuit de achterbenen zien. Als je dan in je compositie op de voorbenen mikt, zou je bij een meting zomaar op nul kunnen uitkomen. En zelfs als je 95 procent scoort, wat betekent dat?

'We zijn het heel erg gaan relativeren', vertelt Kerkhof. 'Is honderd procent synchroniteit ook mooi? Als ik nu naar andere kkijk, is er voor mijn gevoel net zoveel synchroniteit als bij ons, alleen klopt er geen hout van. Waaraan ligt dat dan?'

Het is de impact van de muziek, denkt hij. De k muziek is een puur emotioneel nummer. Volwassen kerels staan opeens te janken als een paard z'n hals strekt op een saxofoonsolo. Duizenden mensen huilden tranen met tuiten toen (wijlen) Gestion Cocktail na ziekte z'n come back maakte, of toen Bonfire op zijn eigen symfonie afscheid nam in Den Bosch.

In essentie draait de k muziek om het emotionele beeld dat ruiter en paard oproepen en dat door de muziek wordt versterkt. Bij Anky van Grunsven en Bonfire was dat onvoorwaardelijke trouw en loyaliteit. Wie ze zag, wist dat ruiter en paard voor elkaar door het vuur zouden gaan, zoals Brlde en haar paard Grane. Het herohe thema uit Bonfire's Symphony versterkt het beeld, de melodie in het middendeel laat letterlijk het gevoel de vrije teugel.

Als kippenvel een olympische maatstaf was, zou je dat op de tribune moeten meten.

Meer over