Museum bekijkt Van Gogh van uiterst nabij

In het Van Gogh Museum dobberen Van Goghs viooltjes in een zee van lichtblauw. Maar dat hoort eigenlijk niet. Zo'n dertig jaar geleden was de onderste rand van het doek Mand met viooltjes op een tafel met tape afgeplakt om het opnieuw in te lijsten....

Van onze verslaggever Pablo Cabenda

Geen kleinigheid want die bevinding werpt een totaal ander licht op de context waarin van Gogh zijn viooltjes schilderde, zegt restaurator René Boitelle. 'Je dateert het schilderij door de verkleuring intuïtief te laat in Van Goghs leven. Omdat je weet dat zijn palet in de loop van de tijd steeds helderder werd.'

En zo hangen er nog drie schilderijen op de tweede verdieping van het van Gogh museum die de historie een kleine correctieve tik geven of juist bevestigen. Kop van een oude man, Kop van een vrouw en Uitgebloeide Zonnebloemen zijn samen met de Viooltjes de eerste vier schilderijen van de tweehonderd in de collectie van het museum die aan een technisch wetenschappelijk onderzoek zijn onderworpen. Ze worden tentoongesteld onder de titel 'Van Gogh tot op de micrometer'

Financieel ondersteund door Shell Nederland en in samenwerking met het Instituut Collectie Nederland begon het museum een groot onderzoek. Met de doortastendheid van forensisch rechercheurs werden dezelfde vragen gesteld: waar, wanneer, waarmee?

Röntgenfoto's in de vitrines onthullen het raster van het gebruikte linnen, infrarood opnames laten schilderijen kleur bekennen en tonen een onaffe compositie ónder de Viooltjes. En verrassend genoeg blijkt dat van Gogh zelfs voor een compositorisch simpel bloemstilleven een perspectief raam heeft opgezet.

Schokkende feiten leverde het onderzoek niet op. Of het moet de ontdekking zijn geweest dat Van Gogh hoogstwaarschijnlijk als eerste bariumsulfaat als grondering gebruikte.

'Tot nu toe was het een twistpunt of Gauguin of van Gogh daarmee begon. Maar omdat nu blijkt dat Van Gogh het al gebruikte in Uitgebloeide zonnebloemen, dat hij in Parijs maakte, voordat hij een atelier deelde met Gauguin in Arles, is het welhaast zeker dat van Gogh het voortouw heeft genomen.'

De grootste verdienste van het wetenschappelijk onderzoek is volgens Boitelle de schat aan informatie die het onderzoek oplevert. 'We krijgen regelmatig verzoeken uit binnen- en buitenland om onderzoek te doen naar hun schilderijen. Onze resultaten kunnen we gebruiken om uitsluitsel te geven over de authenticiteit van andere werken. Het is onze ambitie een centrum te worden voor wetenschappelijk onderzoek.'

Het zou het allermooist zijn, volgens Boitelle, als alle wetenschappelijke bevindingen en de historische documenten in elkaar grijpen. 'Zo kunnen de hiaten in onze kennis van Van Gogh uiteindelijk worden opgevuld.'

Meer over