MS- en parkinsonpatiënten kantelen levensperspectief door te dansen

Dansen met een onbetrouwbaar lichaam, een nieuw perspectief voor patiënten met parkinson en MS Choreograaf Krisztina de Châtel maakt voorstelling Puur.

Annette Embrechts
null Beeld Najib Nafid
Beeld Najib Nafid

Hij had vorige week iets te vieren. En dat was niet alleen zijn 45ste verjaardag (toevallig). Dance-for-Health-oprichter Marc Vlemmix (45) maakte op zijn verjaardag zijn dansdebuut tijdens de première van de korte dansvoorstelling Puur van Krisztina de Châtel. Twintig jaar geleden programmeerde hij als dansprogrammeur van de Schouwburg Arnhem haar krachtige, minimalistische werk in het theater. Nu staat hij zelf te zwaaien met die typisch gebalde De Châtel-vuist. 'Het klinkt overdreven om te zeggen dat dit mijn grootste wens was, maar voor een dansliefhebber is dit wel een droom die uitkomt.' En dat dankzij de ziekte van Parkinson, die op 37-jarige leeftijd bij hem werd geconstateerd. En die toen al drie jaar zijn denken, praten en bewegen bleek te infecteren. 'Het klinkt cru, maar zonder mijn parkinson was mij dit nooit gelukt.'

Vorige week ging Puur in première in Theater Rotterdam, als voorprogramma van het Nederlands Dans Theater. Vrijdag 23 juni is de voorstelling te zien in de Westerkerk in Amsterdam. Gedanst door tien dansers wier motoriek is aangetast door neurologische ziekten als parkinson en multiple sclerose (MS) of reumatische gewrichtsontstekingen. De jongste is begin 30, de oudste een man van 82. Twee mensen zitten in een rolstoel. Ze dragen allemaal felrode kostuums van modeontwerper Aziz Bekkaoui. Die had de choreograaf nog bewaard van het project Onderstebavo (2004), gedanst door mensen met een psychiatrische achtergrond. 'Door de wijde, geometrische vorm passen ze iedereen', lacht De Châtel.

Twee jaar na de diagnose zette Vlemmix het initiatief Dance for Health op, gesteund door wetenschappers en neurologen, zoals parkinson-expert Bas Bloem. Dansen blijkt het aftakelingsproces te kunnen vertragen. 'Ik vond de dagelijkse fysiotherapie-oefeningen voor het chronisch onderhoud van mijn haperende lichaam saai en droog. Een stugge pols blijven draaien. Strekken met de handen in de nek.' Vlemmix besloot de fysiotherapie te vervangen door dans. Leuker én socialer. Want door de onvoorspelbaarheid van de ziekteverschijnselen trekken mensen zich terug uit activiteiten. 'De ziekte slaat ook op je stembanden en woordenschat. Depressie en eenzaamheid komen veel voor. Ik wil met Puur benadrukken dat mensen moeten blijven durven hun (on)mogelijkheden te onderzoeken om het levensperspectief te kantelen. Het zijn clichés, maar met dans kan het echt. Er is wetenschappelijk bewijs.'

Etalagepop als partner

Choreograaf Krisztina de Châtel: 'Als lopen moeilijk gaat, zorg ik voor mooie armbewegingen. Ik verzin voortdurend oplossingen voor mensen met parkinson of MS. Ik zoek de schoonheid in de beperking. Bibberende handen kunnen in dans prachtig zijn. Toch zocht ik halverwege het proces naar iets wat de voorstelling verder zou optillen. Toen kwam kunstenaar Conrad van de Ven met het idee van etalagepoppen als partners voor de dansers. Daar zit iets spannends en wrangs in. Die poppen bewegen gelukkig nu nog stugger dan de dansers.'

Puur door Dance for Health en De Châtel sur Place. 23/6, Westerkerk, Amsterdam.

In twintig steden zijn inmiddels geschoolde Dance-for-health-docenten actief. Maar lessen volgen is nog iets anders dan repeteren voor een publiek optreden. Bovendien verschillen de bewegingsmogelijkheden per dag. Die grilligheid is een van de aspecten die een leven met parkinson lastig maakt. 'Je weet nooit wat je kunt of niet kunt. Die onvoorspelbaarheid maakt onzeker. Je vertrouwt je lichaam niet meer.'

Voor een choreograaf lijkt dit onbegonnen werk: hoe bouw je aan bewegingssequenties wanneer die er elke dag anders uitzien? 'We hebben juist voor Krisztina gekozen omdat zij sterk is in heldere structuren en een prachtig lijnenspel kan maken van eenvoudige bewegingen. Het is niet perfect, maar het is de moeite waard om naar te kijken.'

null Beeld Najib Nafid
Beeld Najib Nafid
Meer over