Moskou dokt voor Zwarte-Zeevloot

Er zijn maar weinig presidenten die het zich kunnen veroorloven in één week twee akkoorden te ondertekenen waartegen hun parlement fel gekant is....

Van onze correspondent

MOSKOU

Eerder deze week reisde Jeltsin naar Parijs voor de ondertekening van het in de Doema zwaar bekritiseerde samenwerkingsakkoord met de NAVO en vandaag gaat hij naar Kiev om een vriendschapsverdrag met Oekraïne te ondertekenen dat even omstreden is.

Het verdrag tussen de twee voormalige Sovjetrepublieken zou aanvankelijk al drie jaar geleden getekend worden, maar iedere keer liepen de onderhandelingen vast op de verdeling van de Zwarte-Zeevloot en het beheer over de marinehaven Sevastopol op de Krim, waar de Russen de meerderheid van de bevolking vormen. Tot zes keer toe werd Jeltsins geplande bezoek aan Oekraïne afgelast.

In 1992 kwamen Moskou en Kiev overeen dat de vloot voorlopig onder gemeenschappelijk commando zou blijven, vervolgens spraken ze af de schepen onderling te verdelen, later beloofde Kiev zijn deel aan de Russen te verkopen, maar over de status van Sevastopol konden de twee partijen het maar niet eens worden.

President Jeltsin werd keer op keer in de wielen gereden door de nationalistische oppositie in het parlement die Sevastopol onder geen beding uit handen wilde geven en de havenstad zelfs tot Russisch gebied verklaarde. Het argument van de nationalisten (onder wie de invloedrijke Moskouse burgemeester Loezjkov) is dat het Sovjetparlement de havenstad in 1948 onder rechtstreeks bestuur van Moskou plaatste. Toen partijleider Chroesjtsjov in 1954 de Krim aan Oekraïne schonk, gold dat dan ook niet voor Sevastopol, zo betogen zij.

Het vriendschapsverdrag en de akkoorden die Jeltsin dit weekeinde in Kiev zal ondertekenen, maken een einde aan deze discussie. Rusland erkent dat Sevastopol Oekraïns is en verklaart zich bereid de komende twintig jaar zo'n 100 miljoen dollar per jaar voor de huur van de haven te betalen.

Verder hebben Kiev en Moskou afgesproken dat Rusland tachtig procent van de - volgens deskundigen inmiddels sterk verouderde - Zwarte-Zeevloot krijgt. Als compensatie voor de schepen die Kiev afstaat en voor de kernraketten die Kiev sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie aan Moskou heeft overgedragen, zal Moskou 500 miljoen schrappen van de drie miljard dollar schuld die Oekraïne aan Rusland heeft.

Na lang tegenstribbelen heeft Moskou er verder mee ingestemd dat ook de Oekraïnse vloot in Sevastopol mag blijven. De voormalige commandant van de Zwarte-Zeevloot, ex-admiraal Baltin, mopperde dat het erop neer komt dat Kiev de Russische vloot kan verhinderen uit te varen.

Ook in Oekraïne zal er ongetwijfeld kritiek op het akkoord komen, onder meer van de nationalistische Roech-partij, die erop hamert dat de grondwet de aanwezigheid van buitenlandse troepen op Oekraïns grondgebied verbiedt.

Maar de Oekraïnse regering beseft maar al te goed dat het land belang heeft bij goede betrekkingen met Moskou. Kiev kan het moeilijk stellen zonder de (goedkope) Russische gas- en olieleveranties en de inkomsten uit de doorvoer van het Russische gas via de pijpleiding door Oekraïne.

De communistisch-nationalistische oppositie in Rusland deed de akkoorden met Kiev meteen af als landverraad. Ook bij het grote publiek zal het akkoord waarschijnlijk niet erg goed liggen. De meeste Russen kunnen zich er nog maar moeilijk bij neerleggen dat Oekraine - waar ruim eenvijfde van de bevolking van Russische afkomst is - buitenland is geworden.

Waarschijnlijk zal het gemor in de Doema weinig uithalen. Het is nog de vraag of Jeltsin de akkoorden met Oekraïne ter ratificatie zal voorleggen aan het parlement.

Bert Lanting

Meer over