Moordfoto's van maffiameisjes

Fotograaf Valerio Spada combineert politierapporten van maffiamoorden met beelden van meisjes uit de Napolitaanse wijk Forcella.

Bedenk eens met hoeveel moorden je als fotoliefhebber de laatste jaren bent geconfronteerd. Het zijn er meer dan je in de kranten tegenkwam. Bovendien plaatst een krant meestal maar één foto, als keihard bewijs dat de dictator/gevaarlijke gek is gedood, of als lugubere 'illustratie' bij een aanslag of vergeldingsactie waarbij mensen zijn omgekomen. Musea en galeries bieden de ruimte om dieper op de zaken in te gaan. Daar krijg je geregeld hele fotoseries voor je kiezen, die het geweld van alle kanten belichten.

Steeds vaker zie je dat de fotograaf daarbij als een soort rechercheur te werk gaat en met zijn camera bewijsstukken levert. Dat kan ver gaan. Fotograaf Gilles Peress hielp op die manier bij het oplossen van de moord op 41 Kosovaarse mannen in 1999, zoals te zien is in The Long Arm of Justice (2002-2010).

De moord op Annalisa Durante, een 14-jarig meisje dat in 2004 door een niet voor haar bestemde maffiakogel omkwam, werd opgelost door de politie van Napels.

Toch maakte de Italiaanse fotograaf Valerio Spada (1972) voor zijn project Gomorrah Girl (2011) gebruik van de visuele taal van politie- en reconstructierapporten. Bezoekers van de Utrechtse Flatland Gallery, waar Gomorrah Girlwordt getoond, kunnen zien waar Annalisa zich precies bevond toen de kogel werd afgevuurd, onder welke hoek de kogel haar hoofd binnendrong en hoe de kogel eruitzag.

Wat hebben we daar in vredesnaam aan, zou je zeggen. En waarom moeten we dit zien? Terechte vragen, maar wacht even. Spada deed namelijk nog meer. De foto's van het politieonderzoek naar de dood van Annalisa verweefde hij met zijn eigen foto's, documentairebeelden van het leven van meisjes en jonge vrouwen die opgroeien in de criminele Napolitaanse wijk Forcella, daar waar je je maar beter kunt houden aan de regels van de camorra, de Napolitaanse maffia.

In het veelgeprezen boek Gomorrah Girl, de oorspronkelijke vorm van het project, is die verweving door de subtiele vormgeving van Sybren Kuiper (-SYB-), ultiem. In de tentoonstelling liggen de beelden van de politierapporten voor het grootste deel in vitrines, omgeven door de foto's van Spada aan de muur. Dat zie je vaker bij dit soort projecten - Peress werkt ook graag met vitrines, die versterken het 'studieuze' aspect van het kijken naar dit soort foto's, die vaak klein zijn.

De combinatie van die twee vormen van fotografie, de sterk op bewijs gerichte vorm en de verhalende, voorzichtig aftastende, blijkt een goede. Dat ligt uiteraard ook aan het talent van Valerio Spada om zijn publiek te bespelen. Hij bedt de moord op een onschuldig meisje voorzichtig in een groter verhaal, waarop justitiële rechtlijnigheid niet van toepassing is. Daarvoor is het te groot, te ongrijpbaar.

Spada confronteert de bezoeker met een foto van een puberjongen die voor de ogen van zijn kleine zusje een vriend een wapen onder de kin duwt. Hij speelt, vermeldt de bijbehorende tekst. Maar of het wapen echt is of niet echt, staat er niet bij. Op de volgende foto geeft dezelfde puberjongen zijn zusje een kus op de mond. Broederliefde, tsja, maar er klopt iets niet. Zij moet lachen, hij heeft zijn ogen dicht. Het ziet er allemaal net iets te hartstochtelijk uit van zijn kant, is dit nog steeds een spel?

Die ambiguïteit geldt ook voor de foto's die Spada maakte van neomelodico-zangeresje Sabrina, dat haar geld verdient met het zingen van hartstochtelijke volksliederen en het op het juiste moment plengen van een traantje. Een rasacteurtje met 'gevoel' voor de camera - dus laat je niet bedonderen, kijker. En toch weet Spada haar zo te vangen, dat iets te dikke meisje in haar strakke roze Disney-shirt, dat je gaat twijfelen. Wat is echt? Wat niet? In combinatie met die weinig aan de verbeelding overlatende politiefoto's is dat ijzersterk. Voor je het weet zit je er middenin.

Valerio Spada: Gomorrah Girl ****. T/m 27/11 in Flatland Gallery, Utrecht. Publicatie is in herdruk.

Dood in detail

'De moord op Annalisa Durante, een 14-jarig meisje dat in 2004 door een niet voor haar bestemde maffiakogel omkwam, was een inspiratiebron voor de Italiaanse fotograaf Valerio Spada (1972). Voor zijn project Gomorrah Girl (2011) maakt hij gebruik van de visuele taal van politie- en reconstructierapporten. Bezoekers van de Utrechtse Flatland Gallery, waar Gomorrah Girl wordt getoond, kunnen zien waar Annalisa zich precies bevond toen de kogel werd afgevuurd, onder welke hoek de kogel haar hoofd binnendrong en hoe de kogel eruitzag. (Foto Reuters)

De invloed van dakloos Fotodok

Gomorrah Girl is te zien in Flatland Gallery in Utrecht, maar het project werd naar Nederland gehaald door Fotodok. Dit Utrechtse initiatief voor documentairefotografie is (nu nog) dakloos en maakt daarom gebruik van diverse tentoonstellingsruimten in de stad. Fotodok is vanaf de oprichting in 2005 (door fotograaf Rob Hornstra, die inmiddels alweer weg is, en kunsthistoricus Femke Lutgerink, die de artistieke leiding heeft) een opvallende speler binnen de Nederlandse documentairefotografie. Niet alleen vanwege de jaarlijkse programmering, die sterk internationaal gericht is en tot nu toe garant stond voor bijzondere exposities, maar ook omdat het initiatief zich meteen volop mengt in de discussie over wat documentairefotografie nu eigenlijk is. Zo is Fotodok betrokken bij het tot stand komen van de Dutch Doc Award, een prijs voor documentairefotografie, en organiseert ze naast tentoonstellingen lezingen en workshops. Met dank aan een hele rij sponsors en fondsen, maar vooral dankzij een jong, internationaal netwerk. Een netwerk dat misschien wel zo sterk is, juist vanwege die dakloosheid van Fotodok. Zwerven werpt zijn vruchten af.

undefined

Meer over