Moord & doodslag zonder doel

Andermaal wordt de moderne adaptatie van de Grieks tragedie Oresteia op de planken gebracht, nu door Olivier Provily. Opnieuw is de keuze voor dit destructieve stuk onbegrijpelijk....

Hein Janssen

Aars! * *

HAARLEM De Vlaamse actrice Nele van Rompaey heeft een expressief gezicht en is broodmager – tegen anorexia aan, met een uitgemergeld lijfje en armpjes als stokjes. Een beetje beangstigend om naar te kijken, maar wel passend bij haar rol in de voorstelling Aars!. In deze moderne adaptatie van de Griekse tragedie Oresteia, gemaakt door de Vlaamse schrijver Peter Verhelst en theatermaker Luk Perceval, speelt ze Elektra, verteerd door wraak en woede.

Aars! ging in 2000 in première tijdens het Holland Festival in regie van Perceval zelf en werd toen een weerzinwekkende vertoning, in een poel van modder, bloed en sperma. Olivier Provily regisseert dit bizarre stuk tien jaar later geheel anders: in een uitermate serene, kille, afstandelijke en gestileerde speelstijl. Met Nele van Rompaey alias Elektra als duister middelpunt.

‘Een anatomische studie van de Oresteia’, noemden Verhelst en Perceval Aars!. Die studie gaat over de vernietiging van het gezin, van binnenuit, nietsontziend en definitief. In de Oresteia offert vader Agamemnon zijn dochter Ifigeneia om de oorlog te winnen, en doodt zoon Orestes zijn moeder. Daar dienen moord & doodslag tenminste nog een zeker doel. In Aars! is dat doel alleen maar de vernietiging zelf, de totale ontkenning dat er ook maar iets positiefs in de mensheid schuilgaat.

In Provily’s voorstelling staan slechts een stalen tafel met stoelen, een badkuip, een bed en een kledingrek met bebloede lappen stof; dat alles door kil licht omkleed. Het is eerder een snijzaal of operatiekamer dan een huiskamer – het gezin als slagveld. In de openingsscène zit iedereen om de tafel en wordt een vrolijk lied gezongen: ‘Kom mee naar buiten allemaal’. Het klinkt vals en detoneert; deze mensen zitten gevangen tussen beton en staal. Als even later de dochter de vader bevredigt (gelukkig tamelijk suggestief en niet realistisch verbeeld) en de zoon moeders borsten streelt, lopen de rillingen over je rug, en lopen de eerste mensen weg.

In deze wereld is incest gewoon, de dood nabij, en de teloorgang compleet – in een carrousel van wraak moordt dit gezin elkaar uit, en stopt de voortplanting, en daarmee de menselijke soort. De overvloedige, barokke taal van Verhelst staat in schril contrast met de serene stijl. Dat is een verdienste van Provily, en van zijn spelers Hein van der Heijden en Marisa van Eyle als de ouders, Nele van Rompaey, IJbert Verweij en Natalya Golofastova als de kinderen.

Maar de keuze voor dit stuk is opnieuw onbegrijpelijk, want wat moeten we met zoveel somberte en destructie? ‘Mag ik je littekens nog eens zien?’ vraagt broertje aan zus. En zus zegt: ‘Welke vind je het mooiste?’, en opent dan haar benen voor hem. Dat is zo ongeveer nog de meest lieflijke scène. Die waarin de jongen zijn moeder van achteren neemt en vermoordt, is de gruwelijkste.

Tenslotte: zou Van Rompaey expres zo zijn afgevallen voor deze rol? Alles voor de kunst immers, maar we schieten er in dit geval bar weinig mee op.

Hein Janssen

Meer over